Hidrolik Pnömatik Sektörü Notu

Akışkan gücü, basınçlı akışkanların, ister sıvı ister gaz halinde olsun, enerjilerinden faydalanarak elde edilen güçtür. Sıvı veya gaz, yada somut olarak su veya hava, ancak aralarında basınç farkı olan iki ortam arasında akışkan davranışı gösterirler. Bu basınç farkından meydana gelen akış, aynı zamanda bir enerji de taşımaktadır.

Endüstride yaygın kullanımından hareket edersek basınçlı yağın enerjisinden faydalanılan sistemler hidrolik, basınçlı havanın enerjisinden faydalananlar ise pnömatik sistemler olarak ifade edilmektedir.
(Latincede “hydro” ve “pneu” kökenli su ve hava kelimelerinden türemektedir.)

Sistem olarak akışkan gücü, hidrolik ve pnömatik sistemler en geniş çerçevede; güç transfer üniteleri(pompa, kompesör), şartlandırıcılar(filtre, regülatöre vb.), iş elemanları(hidrolik silindirler vb.), akış kontrol elemanları(valfler vb.) ve bağlantı elemanlarından oluşmaktadır.

Hidrolik pnömatik sektörü, 1980'li yıllardan itibaren gelişmeye başlayan çok genç bir sektör. İlk yıllarda, komponent ithalatı ve yedek parça satışı konularında faaliyet gösteren firmalar, devamında gelişen makina imalat sektörüne paralel olarak hidrolik silindir imalatına başlamışlardır. Bu takiben, hidrolik sistemlerin projelendirilmesi ve güç üniteleri üretilmesi ile devam etmiştir.

Dünya hidrolik pnömatik pazarının toplam büyüklüğü ise 35 milyar dolar seviylerine ulaşmaktadır.  Bu miktarın büyük bir  bölümü Almanya ve ABD'de, geri kalan kısmı ise AB, Japonya ve Çin’de üretilmektedir. 

ABD, AB ve Japonya tüm dünya için bu malzemeleri üreten en büyük üreticiler. Hidrolik ve pnömatik komponentler otomasyon ekipmanları olmakla birlikte, otomatik ve otomasyon ağırlıklı olmaya başlayan makina imalatı ve üretim hatları gibi hatlarda kullanamı çok büyük oranlarda artmaktadır. Özellik gelişen teknoloji ile özellikle kalkınmış ülkeler ve teknoloji ağırlıklı üretim stratejilerinde hidrolik ve pnömatik komponentler önem kazanmaktadır.

Türkiye hidrolik pnömatik pazar büyüklüğü tam olarak belirnemese de 500 milyon dolar seviyelerine yaklaştığı tahmin edilmektedir.

Bu çalışmada hidrolik-pnömatik sektörü olarak GTIP tanımları aşağıda belirtilen kalemleri toplamı olarak ele alınmıştır.

1. SEKTÖRÜN DÜNYADAKİ DURUMU

1.1.   İHRACAT

Birleşmiş Milletler (BM) İstatistik Bölümü verilerine göre, 2007 yılında yaklaşık 28 milyar $ olan sektör ihracatı %19,8 oranında artış göstererek 2008 yılında 33,4 milyar $ değerine ulaşmıştır.

Hidrolik ve Pnömatik Sektörü İhracatında Başlıca Ülkeler

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2007 yılında tüm ülkelere yapılan ihracat değeri bazında, en yakın rakibinin üç katı kadar paya sahip olan Almanya’nın 2008 yılı ihracatı %21,6 artarak 9,9 milyar $ seviyesine ulaşmıştır. Bu ülkeyi 3,8 milyar $ ile ABD ve 2,9milyar $ ile Japonya takip etmiştir. Hidrolik pnömatik sektörün ihracatında ilk 20 ülke arasında en fazla ihracat artışını %85 ile Danimarka göstermiş ve Meksika (-%3,7) ile Tayvan(-%2,5) dışındaki tüm ülkeler sektördeki ihracat paylarını artırmışlardır.  

Türkiye 2008 yılında gerçekleştirdiği 110 milyon $ ihracat ile sektörün dünya ihracatından %0,3 pay almış ve sıralamada 23. konuma yerleşmiştir.

G.T.İ.P. Bazında Dünya Hidrolik Pnömatik İhracatı

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2007 ve 2008 yıllarında, G.T.İ.P bazında dünya ihracatında, 8481.20 pozisyonunda tanımlı “Yağlı Hidrolik/Pnömatik Transmisyon Valfları” grubunun ilk sırada yer aldığı görülmektedir.

1.2.   İTHALAT

Hidrolik Pnömatik Sektörü İthalatında Başlıca Ülkeler

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2008 yılında sektör ithalatı %21,1 artarak 34,2 milyar $’a yükselerek, ABD 6 milyar $’a yaklaşarak dünya sıralamasında lider konumunu korumuştur. ABD’yi 4 milyar $ Çin, 3,7 milyar $ ile Almanya ve 1,6 milyar $ ile Fransa izlemiştir.

2008 yılında, hidrolik-pnömatik ithalatında ilk 20 ülkenin verileri incelendiğinde; %41,5 artış ile Çin en fazla artış kaydeden ülkeler arasında ilk sırada yer aldığı ve bu ülkeyi Norveç (%38,7) ile Avustralya’nın (%35,2) takip ettiği görülmektedir. Bu ülkeler arasında ithalatında düşüş kaydedilen olmamıştır.

2008 yılı sektör ithalatında 20. sırada bulunan Türkiye, 2007 yılında 307,2 milyon $ değerinde ithalatı %21,9 oranında artarak 2008 yılında 353 milyon $ seviyelerine ulaşmıştır.  Dünya geneli ithalattan %1 pay almıştır.

G.T.İ.P. Bazında Hidrolik-Pnömatik Sektörü İthalatı

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2007 ve 2008 yıllarında G.T.İ.P bazında dünya ithalatında 8481.20 pozisyonunda tanımlı “Yağlı Hidrolik/Pnömatik Transmisyon Valfları” grubunun ilk sırada yer aldığı görülmektedir.

2008 yılında, ithalat değeri %38 artarak 5,8 milyar $’a ulaşan 8412.90 pozisyonunda tanımlı “Diğer Motor, Kuvvet Üreten Makinelere Ait Aksam, Parçalar” grubu, dünya geneli ithalatında artış bazında ilk sırada yer almıştır.

2. SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

Hidrolik pnömatik sektörü tüm diğer ana sektörlere destek veren yardımcı bir sektördür. Demir Çelik, otomotiv gibi ağır sektörlerde hidrolik pnömatik daha yoğun olarak kullanılmakla  birlikte tüm diğer sektörlere girmiş olup makinadan, tekstile, çimento ve kimya sektöründen cam sektörüne kadar irili ufaklı birçok sektörde uygulama alanı bulmaktadır.

2.1. İHRACAT

2008 yılında 110 milyon $ ihracat gerçekleştiren sektör ihracatı, 2009 yılında %15,1 oranında gerilemiş ve 93,6 milyon $ seviyesine inmiştir.

Türkiye’nin 2009 yılındaki sektör ihracatı ürün bazında incelendiğinde, 29,2 milyon $ ile birinci sırada “Doğrusal Hareketli Hidrolik Güç Motorları (Silindirler)” kaleminin yer aldığı görülmektedir.

Türkiye’nin G.T.İ.P Bazında Hidrolik-Pnömatik Sektörü İhracatı  $

Kaynak: TÜİK

2008-2009 yıllarında ihracat artış oranı açısından incelendiğinde genel makine sektörü ve hidrolik-pnömatik sektörü ihracatında gerileme yaşanmasına rağmen DİĞER HİDROLİK GÜÇ MOTORLARI (%94,1), Parçalar Ve Diğer Doğrusal Deplasmanlı Pompalar (Pozitif Hareketli)(%47), Makinelerı, Diğer Motor, Kuvvet Üreten Makinelere Ait Aksam(%35,7) ürün gruplarında artışlar göze çarpmaktadır.  

Aynı dönemde ihracatında en çok düşüş kaydedilen kalem ise “Hidrolik/Pnömatik Alet Ve Cihazlar” (%47,9) olmuştur.

Ülkelere Göre Sektör İhracatı $ (2009 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK

Hidrolik-Pnömatik sektörü 2009 yılı ihracatımızda Almanya 17,4 milyon $ ile birinci konumda yer aldığı, bu ülkeyi 11,8 milyon $ ile İran ve 10,5 milyon $ ile Avusturya’nın takip ettiği görülmektedir. Sektörde en büyük ithalatçı konumunda olan ABD, Türkiye’nin sektör ihracatında da %0,025’lik pay ile 8. sırada yer almıştır. 2009’da ihracatta düşüş yaşayan sektör, 2009 yılında (serbest bölgeler dahil olmak üzere) 131 ülkeye ihracat gerçekleştirmiştir.

2009 yılında sektör ihracatımızda en büyük payı alan ilk 10 ülke arasında ihracat artışı esas alındığında; yaklaşık 43 kat artış ile Japonya’nın ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Bu ülkeyi 5 kat artış oranı ile İtalya takip etmiştir. Söz konusu dönemde ihracatımızda en büyük düşüş ise İngiltere’de (%74,8) gerçekleşmiştir.

2.2. İTHALAT

2008 yılında 353 milyon $ seviyelerinde olan hidrolik-pnömatik sektörü ithalatı, 2009 yılında genel makine ve aksamları ithalatında kaydedilen %24,3 oranındaki daralmadan daha büyük bir oranda azalarak (%29,2) 250 milyon $ olarak gerçekleşmiştir.

Türkiye’nin 2009 yılında ithal ettiği hidrolik-pnömatik sektörü , G.T.İ.P. bazında incelendiğinde; 71,8 milyon $ ile birinci sırada “Diğer Döner Deplasmanlı Pompalar” kaleminin yer aldığı, bu ürünü 66,3 milyon $ ile “Yağlı Hidrolik/Pnömatik Transmisyon Valfları” ve 33,2 milyon $ ile “Diğer Doğrusal Deplasmanlı Pompalar (Pozitif Hareketli)” grubunun izlediği görülmektedir.

Türkiye’nin G.T.İ.P. Bazında Hidrolik-Pnömatik Sektörü İthalatı $

Kaynak: TÜİK Verileri

2009 yılında sektör ithalatında 6’lı G.T.İ.P. bazında tüm kalemlerde gerileme kaydedilmiştir. En büyük düşüşler sırasıyla %44,4 ile “Yağlı Hidrolik/Pnömatik Transmisyon Valfları “ kaleminde, %43 ile “Diğer Doğrusal Deplasmanlı Pompalar (Pozitif Hareketli)” ve %39,5 ile “Doğrusal Hareketli (Silindirler) Pnömatik Güç Motorları”da kaydedilmiştir.

Ülkelere Göre Sektör İthalatı $ (2009 yılına göre değer sıralı)

Kaynak:TÜİK

2009 yılında hidrolik-pnömatik sektörü ithalatımızda önemli yer tutan ülkeler arasında ilk üç sırayı Almanya (65,8 milyon $), İtalya (41,4 milyon $) ve Fransa (27,3 milyon $) almıştır.

2009 yılı ithalatımızda ilk 10 firmanın değişim oranları esas alındığında; genel olarak ithalat oranlarında azalış yaşandığı kaydedilmesine rağmen  %164,4 ile İspanya’dan ithalat artışı dikkat çekmektedir. En büyük düşüş ise %62,8 ile Hollanda’dan ithalatımızda kaydedilmiştir. 

DEĞERLENDİRME

2008 yılında Türkiye’nin hidrolik-pnömatik sektör ihracatı %21,3 oranında artarak 110,3 milyon $’a,  ithalatı ise %15 oranında artarak 353,2 milyon’a yükselmiştir. Aynı yıl sektör ihracatı, ülkemizin toplam makine ve aksamları ihracatı içinde çok küçük bir pay almaktadır(%0,08). 2009 yılında Türkiye’nin hidrolik-pnömatik sektörü ihracatı %15,1, ithalatı ise %29,2 oranında düşüş göstermiştir.

Türkiye’de makina imalatı yapan firmaların makinalarında kullandıkları sistemleri ve üretim hatları yatırımlarında kullanılacak hidrolik ve pnömatik sistemleri sektör firmalarına yaptırmaları önem taşımaktadır. Hidrolik pnömatik gibi yardımcı bir sektörün tek başına gelişmesi mümkün gözükmemektedir. Ancak makina imalat sektörü, otomotiv ve demir çelik gibi ana sektörlerin hidrolik-pnömatiği tanıması ile gelişecektir.  Ülkemizde hidrolik-pnömatik sektörü ithalat ağırlıklı olarak başlamış, ancak gün geçtikçe yedek parça aksam satışına paralel olarak hidrolik silindirleri imalatı süreciyle gelişmeye başlamış, bunu takiben de hidrolik sistemlerin projelendirimesi ve güç ünitleri üretimi ile sektör kendini geliştirmektedir. Sektör, 5 yıllık dönemde yüzde 40 oranında büyüyerek 2008 yılında 450 milyon $’lık ticaret hacmine ulaşmıştır.

Hidrolik pnömatik sektörününde çözüm bekleyen önemli konuların başında haksız rekabetin önlenmesi, kalifiye personel ihtiyacı, standardizasyon ve akreditasyon olarak belirtilmektedir.

Hidrolik ve pnömatik sektörü, kontrol ve otomasyon teknolojileri aracılığıyla pek çok üretim alanında, nitelikli hizmet üretiminde önde gelen uygulamalar arasında yer almaktadır. Ülkemizde hidrolik pnömatik sektörünün teknoloji kullanımı ve projelendirme açısından oldukça iyi bir yerde olmasına rağmen üretim açısından istenilen düzeye ulaşılamamıştır. Ayrıca ülkemiz makine üretiminin yerli devre ve otomasyon sistemlerini kullanımı yeterli seviyede bulunmamaktadır.

Kaynaklar

-Türkiye İstatistik Kurumu

-International Trade Center (ITC) www.trademap.org

-Akışkan Gücü Derneği (AKDER) www.akder.org