İnşaat ve Madencilik Makineleri Sektörü Notu

Tamamen yatırımlara yönelik faaliyet gösteren iş, inşaat ve madencilik ekipmanları ve makineleri sektörü Türkiye ekonomisinin yaklaşık %1,2’sini oluşturmaktadır. Bayındırlık, inşaat, alt yapı, üst yapı, maden sektörü, sanayi ve endüstriyel tüm yatırımların gerçekleştiği kamu ve özel sektörlere hizmet veren sektör, üstlendiği sorumluluk itibari ile çok önemli bir konuma sahiptir. İnşaat ve madencilik makineleri bir ülkenin alt ve üst yapısının imarında kullanılarak o ülkenin ekonomik ve sosyal gelişmesine çok önemli katkılar sağlayan araçlardır.  Dolayısıyla bir ülkenin ekonomik ve sosyal yönden kalkınmışlığını ve kalkınma hızını, yıl içerisinde satılan inşaat ve madencilik makineleri sayısı ve niteliği ile ölçmek mümkün olabilmektedir.

Nüfus, yüzölçümü ve diğer özellikleri ile ülkemize benzerliği bulunan ülkelerdeki 0-7 yaş arasında kullanılan inşaat ve madencilik makineleri adedi; Almanya’da 400 bin, Fransa’da 300 bin, İtalya’da ise 290 bin adet olmasına rağmen ülkemizde 47 bin adet olarak tespit edilmiştir. Bu da Türkiye pazarının, ekonomisinin en az 5 kat daha büyüyebilecek bir potansiyele sahip olduğuna çarpıcı bir örnektir.

Kendine has özelliklerinden dolayı inşaat ve madencilik makineleri sektörü ekonomik gelişmeleri, değişimi ilk önce hisseden ve en fazla etkilenen sektörlerin başında gelmektedir. 2002-2007 yılları arasında her sene neredeyse %50 artış gösteren sektör 2007 yılında rekor kırarak ağır iş makinelerinde yıllık 11.500 satış adedini geçmiş, yıllık ticaret hacminde ise 5 milyar $’ı zorlamıştır. Sektörün ihracatı ise 2008 sonunda yaklaşık 1 milyar $’a ulaşmıştır. 2008 yılı başında Leasinglere verilen özel teşvikin kalkması ile ciddi bir sıkıntıya giren sektörde, global ekonomik sıkıntının ülkemize yansımaları, ihracatın azalması, finansman krizi vb. sebepler neticesinde yurt içinde %50 oranında bir daralma yaşanmıştır.

Sektörün başlıca sorunları arasında ayrıca, iş makinelerinin motorlu taşıtlar statüsünde ele alınması, kalifiye eleman sıkıntısı ve yurtiçi-yurtdışı pazarlarda reklam, tanıtım sorunları dikkati çekmektedir.

İnşaat ve madencilik makineleri sektörü bu çalışmada 8429-8430-8431 ve 8474 G.T.İ.P. numaraları bazında değerlendirilmiştir. İnşaat ve madencilik makineleri sektörü içinde ağır iş makineleri, kule vinçler, sondaj makineleri, önden yüklemeli küreyici-yükleyiciler, elevatörler, konveyörler, toprak-taş-cevher ayırma/işleme makineleri, asansör-yürüyen merdivenler, buldozer-angledozer-greyderler, kırma/ögütme makineleri ve diğer yükleme araçları/makineleri olarak belirtilebilir.

1. SEKTÖRÜN DÜNYADAKİ DURUMU

1.1.  İHRACAT

2007 yılında 141 milyar $ ihracat gerçekleştiren sektör, %16,1 artış ile bu değeri 2008 yılında 164 milyar $’a yükseltmiştir. 2008 yılı toplam ihracatında; A.B.D. (%17,4 pay), Almanya (%11,1 pay), Japonya (%9,7 pay) ve Çin (%7,8 pay) başta gelen ülkeler olmuştur. Söz konusu dönemde, dünya sektör ihracatından %0,6 pay alan ülkemiz ise 24. konumda yer almıştır.

Dünya İnşaat ve Madencilik Makineleri İhracatında Başlıca Ülkeler (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

Sektör ihracatında 4. sırada bulunan Çin’in 2008 yılında sektör ihracatı %60 civarında artarken ilk 20 ülke arasında sadece İngiltere’nin ihracatında düşüş (%2,3) meydana gelmiştir.

Altılı G.T.İ.P. bazında 2008 yılında sektörün dünya ihracatında 8431.49, 8431.43 ve 8429.52 pozisyonlarında tanımlı “Ağır İş Makinelerinin Aksam-Parçaları”, “Delme/Sondaj Makinelerinin Aksam-Parçaları” ile “Kulesi 360 derece Dönebilen Yükleyiciler” ilk üç sırada yer almış olup, bu üç ürün grubu dünya genelinde toplam sektör ihracatının yaklaşık yarısını oluşturmuştur.

Altılı G.T.İ.P. Bazında Dünya İnşaat ve Madencilik Makineleri İhracatı (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

1.2.  İTHALAT

Sektörün 2008 yılında toplam ithalatı önceki yıla göre %16,8 artarak 161 milyar $’a yükselmiştir. Dünya ithalatından aldıkları pay bazında lider ülkeler; A.B.D. (%8,8), Almanya (%4,9), Rusya (%4,4) ve Kanada (%4,2) olmuştur. Ülkemiz ise %0,85 pay ile 31. sırada yer almıştır.

Dünya İnşaat ve Madencilik Makineleri İthalatında Başlıca Ülkeler (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

İlk sırada bulunan A.B.D.’nin 2008 yılında ithalatı %2,7 oranında azalırken, ithalatında düşüş kaydedilen diğer başlıca ülkeler de İngiltere, İtalya ve İspanya olmuştur. Endonezya, B.A.E., Hindistan ve Rusya’nın ithalatlarında ise dikkat çekici artışlar meydana gelmiştir.

Altılı G.T.İ.P. Bazında Dünya İnşaat ve Madencilik Makineleri İthalatı (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

Altılı G.T.İ.P. bazında 2008 yılında sektörün dünya ithalatında ihracatta olduğu gibi 8431.49, 8429.52 ve 8431.43 pozisyonlarında tanımlı “Ağır İş Makinelerinin Aksam-Parçaları”, “Kulesi 360 derece Dönebilen Yükleyiciler” ve “Delme/Sondaj Makinelerinin Aksam-Parçaları” ile ilk üç sırada yer almış olup, bu üç ürün grubu dünya genelinde toplam sektör ithalatının %43’ünü oluşturmuştur.

2. SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

Ülkemizdeki iş makineleri sektörünün  ihtiyacı­nın %80’i distribütör %20’si imalatçı firmalar tarafından karşılanmaktadır. Türkiye’de 40 yıldır üretilen iş makinelerinin yaklaşık üçte biri ihraç edilmekte olup, tüm imalat kapasitesinin ortalama ülke talebini karşılama oranı ise %70’dir. İş makineleri ve ekipmanlarını üreten yaklaşık 100 firma ve 220 civarında yan sanayi firmasında yaklaşık 14 bin kişi istihdam edilmekte olup, sektör bu anlamda da ülke­miz ekonomisine önemli ölçüde katkı­da bulunmaktadır.

2002- 2007 yılları arasında her sene ortalama %50 artış gösteren iş makineleri sektörü 2009 yılında küresel kriz nedeniyle %50 civarında daralmıştır. Tamamen yatırımlara yönelik faaliyet gösteren sektör KDV ve ÖTV indirimi sonrası toparlanma sürecine girmiştir.

2.1. İHRACAT

2007 yılında 799 milyon $ ihracat gerçekleştiren Türk inşaat ve madencilik makineleri sektörü, 2008 yılında ihracatını %24 oranında artırmış ve 987 milyon $ seviyesine yükseltmiştir. 2009 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise sektör 355 milyon $ ihracat kaydetmiştir. 2009 yılı sonunda ise 2008 yılı ihracat rakamının %45-50 altında bir rakama ulaşılabileceği tahmin edilmektedir.

Türkiye’nin 2008 yılındaki sektör ihracatı ürün bazında incelendiğinde, ilk iki sırayı “Greyder, Buldozer, Loder, Ekskavatörün Aksam ve Parçaları”nın oluşturduğu, “Beton/Harç Karıştırıcılar” ın da 3. sırada bulunduğu görülmektedir. İlk 15 ihraç kaleminin toplam değerinin %52’si aksam-parça ürünlerinden oluşmaktadır.

Türkiye’nin G.T.İ.P Bazında İnşaat ve Madencilik Makineleri İhracatı  $  (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

2007-2008 yılları Ocak-Aralık döneminde ihracat artış oranı açısından, ilk sırada %191 ile “Diğer Hareketli, Vinçli Arabaların Kova, Kepçe, Kürek vb. Aksam-Parçaları” kalemi yer almış, bu kalemi %104 ile “Taş Kırma Makineleri” takip etmiştir.

Aynı dönemde ilk 15 ürün içerisinde ihracatında düşüş kaydedilen tek kalem ise; %6 gerileme ile “Delme/Sondaj Makinelerinin Aksam ve Parçaları” olmuştur.

Ülkelere Göre Sektör İhracatı $ (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

İnşaat ve Madencilik Makineleri sektöründe, 2008 yılı ihracatımızda Almanya, Rusya Federasyonu ve İtalya ilk üç ülke konumunda iken, 2009 yılı ilk yedi aylık verilere göre sıralamada değişiklik olmuş ve Rusya Federasyonu’nun yerini Cezayir, İtalya’nın yerini ise Libya almıştır. Sektör, 2008 yılında (serbest bölgeler dahil olmak üzere) 143 ülkeye ürün ihraç etmiştir.

2008 yılında sektör ihracatımızda en büyük payı alan ilk 15 ülke arasında ihracat artışı esas alındığında %117 artış ile B.A.E.’nin ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Libya’ya yönelik sektör ihracatı ise %107 artış kaydetmiştir. Söz konusu dönemde İngiltere ve Ege Serbest Bölgesi’ne yönelik sektör ihracatında ise %16 gerileme meydana gelmiştir.

2.2. İTHALAT

2007 yılında 2 milyar $ değerinde inşaat ve madencilik makineleri ithal eden ülkemiz, 2008 yılında sektörde 1 milyar 358 milyon $ düzeyinde ithalat gerçekleştirmiştir. Anılan yılda sektörün ihracatındaki %24 oranındaki artışa karşılık ithalatında %34 gerileme meydana gelmiştir. Bu gerilemede sektörün ithalatında önemli yer tutan “Kulesi 360 derece Dönebilen Ekskavatörler” ve “Beko Loder” ithalatında meydana gelen düşüşler oldukça etkili olmuştur. İthalatta 2008 yılında ilk 10 ürün arasında sadece “Asansör, Skipli Asansör/Yürüyen Merdiven Aksam ve Parçaları” ürün grubunda artış meydana gelmiştir.

İnşaat ve Madencilik Makineleri sektöründe, 2009 yılı ilk yedi aylık döneminde ise ithalat 580 milyon $ olarak gerçekleşmiş olup, bu değer esas alındığında 2009 yılı sonunda 2008 yılı ithalat değerinin %35-40 altında bir rakama ulaşılması muhtemeldir.

Türkiye’nin G.T.İ.P. Bazında İnşaat ve Madencilik Makineleri İthalatı $ (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

Ülkelere Göre Sektör İthalatı $ (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

2008 yılında sektör ithalatımızda önemli yer tutan ülkeler arasında ilk üç sırayı Japonya (%16,1 pay), Almanya (%15,3 pay) ve İtalya (%11,8 pay) almıştır.

2008 yılında sektörün ithalatında en büyük payı alan ilk 15 ülke arasında ithalat düşüşü esas alındığında; %53 ile Güney Kore Cum., %50 ile İngiltere ve Belçika, %46 ile de Japonya’dan kaydedilen ithalatlarda önemli azalışlar olduğu görülmektedir. 2008 yılında ilk 15 ülke arasında sadece Brezilya ve Finlandiya’dan yapılan ithalatta artış meydana gelmiştir. 2008 yılında ülkemiz toplam 86 ülkeden sektör ithalatı gerçekleştirmiştir.

DEĞERLENDİRME

İnşaat ve madencilik makineleri sektöründe söz sahibi olan ve dünyanın önemli ihracatçıları arasında bulunan Almanya, İtalya, İngiltere, Fransa, Belçika gibi ülkelere ihracat yapan Türkiye iş makineleri sektörü uluslar arası pazarlarda giderek payını artırmaktadır. Kalkınmışlığın en büyük göstergelerinden biri olan ülkelerin alt yapısı ile doğrudan ilişkili olan iş makineleri sektörü önem verilmesi gereken bir iş sahasıdır. 2008 yılında 1 milyar $’a yakın ihracat, 1,4 milyar $ civarında da ithalat yapan sektörün ihracat performansı 2009 yılında ekonomik krizin etkisiyle gerilemiştir. Bununla birlikte sektörde ihracatımızın ithalatı karşılama oranı 2008 yılında %72,7 iken 2009 yılı Ocak-Temmuz döneminde %61’e gerilemiştir.

Diğer taraftan, dünyanın en büyük ve hızlı büyüyen pazarı konumunda olan Çin, 2008 yılında sektördeki ihracatını yaklaşık %60 artırarak dünya ihracat sıralamasında 4. konuma yükselmiştir. Aynı zamanda dünya ithalatında da önemli bir yere sahip bulunan Çin 2008 yılında 6. büyük ithalatçı olmuştur. Çin ülkemizin sektör ihracatında önemli bir paya sahip olmamakla birlikte ithalatında 7. sırada bulunmaktadır. Önümüzdeki yıllarda Çin’in dünya iş makineleri pazarlarında etkisinin artarak sürmesi beklenmektedir.

Kaynaklar

• Türkiye İstatistik Kurumu
• International Trade Center (ITC), www.trademap.org
• Türkiye İş Makineleri Distribütörleri ve İmalatçıları Birliği, İMDER

• Committee for European Construction Equipment-Avrupa Birliği İş Makineleri İmalatçıları Komitesi, CECE
• Facts and Figures about the European Construction Equipment Industry Economic Report 2009, CECE
• World Construction Machinery forecasts for 2011 & 2016, Bharat Book Bureau, Dec, 22, 2007