Kompresör Sektörü Notu

Basınçlı havanın kullanım alanı, modern anlamda sanayi üretiminin var oluşundan itibaren her geçen gün genişlemektedir. Sağlık sektöründe, diş tedavilerinde kullanılan airatörlerden, otomotiv sektöründe montaj hatlarına, çok çeşitli iş makinelerinden, paketleme makinelerine kadar bir çok alt sektör avantajları nedeniyle basınçlı hava tercih etmektedir.

Ancak, sektör sadece sarfiyat amaçlı basınçlı havayı üreten kompresörler ile sınırlı değildir. Vakum pompaları, klimalarda ve buzdolaplarında kullanılan kompresörler, aracımızın lastiğini şişirmek için kullanılan basit pompalar, evlerde kullanılan davlumbazlar, büyük alışveriş merkezlerinin ve metro tünellerinin havalandırılmasını sağlayan turbo fanlar da sektör içinde yer almaktadır.

Bu açıklamadan da anlaşılacağı üzere sektör, gaz fazındaki bir maddenin çeşitli yöntemlerle sıkıştırılmasını sağlayan, diğer bir ifade ile gazın sisteme giriş ve çıkışında basınç farkı oluşturan veya gazın basıncını artırarak sıvı faza dönmesini sağlayan tüm makine ve ekipmanlar ile bunların aksam ve parçalarını kapsamaktadır. Dolayısıyla, bu metinde kompresör sektörü ifadesinden adı geçen makine ve ekipmanlar anlaşılmalıdır.

Harmonize Sistemde 8414 pozisyonunda tanımlanan sektör, tasarım ve üretim aşmasında, makine, elektrik-elektronik gibi ana mühendislik disiplinlerini bir araya getirmekte ve aynı zamanda yine bu mühendislik dalları tarafından imal edilen ara malı ve nihai ürünleri de bünyesinde toplayarak, genel imalat sanayi içinde önemli bir yer almaktadır.

Değişik nitelikte basınçlı havaya duyulan ihtiyaç, hava şartlandırma sistemlerinin de çok hızlı bir şekilde gelişimini ve değişimini zorunlu kılmıştır. Bu çerçevede, sadece basınçlı havayı üretmek değil, aynı zamanda belirli spesifikasyonlarda ve dar toleranslar içinde hava temini önem kazanmıştır. Basınçlı havanın, sıcaklığı, nemi, basıncı vb. özelliklerinin daha iyi kontrol edilebilmesi ile sektör çok farklı alanlara hizmet vermeye başlamıştır.

Kullanılacak yerin özellikleri itibariyle, basınçlı gaz üreten sistemlerin boyutları, gürültü ve titreşim seviyeleri, sektörün ulaştığı ileri teknoloji ile istenilen limitler dahilinde belirlenebilmektedir.

Esas itibarıyla, yatırım malı niteliğinde makine ve ekipmanlar üreten sektör, hemen hemen tüm sanayi dalları tarafından kullanılan ve yine bir çok sanayi dalının ürünlerini içeren bir yapıda olması nedeniyle, sadece ülkemizdeki değil global ekonomik gelişmeler ile arz-talep dengesinde yaşanan değişikliklerden ciddi bir şekilde etkilenmektedir.

1. SEKTÖRÜN DÜNYADAKİ DURUMU

1.1.  İHRACAT

Birleşmiş Milletler (BM) İstatistik Bölümü verilerine göre, 2006 yılında 46,4 milyar $ olan kompresör sektörü toplam ihracatı %18,6 oranında artış göstererek 2007 yılında 55 milyar $ değerini aşmıştır.

Dünya Kompresör İhracatı (1.000 $)

Kaynak: BM İstatistik Bölümü ve TÜİK

2007 yılında 8,2 milyar $ ihracat değerine ulaşan Almanya, sektör ihracatında ilk sırada yer almış, bu ülkeyi 5,8 milyar $ ile Çin ve 5,3 milyar $ ile ABD takip etmiştir. Türkiye ise, 2007 yılında gerçekleştirdiği 265 milyon $ ihracat ile dünya sıralamasında 31. konumda yer almıştır. Kompresör ihraç eden ilk 20 ülke arasında en fazla ihracat artışını %44,7 ile Hollanda kaydetmiştir.

1.2.  İTHALAT

2006 yılında 48,7 milyar $ olan kompresör sektörü toplam ithalatı %18 oranında artış göstererek 2007 yılında 57,5 milyar $ değerine ulaşmıştır.

Dünya Kompresör İthalatı (1.000 $)

Kaynak: BM ve TÜİK İstatistik Bölümü

2007 yılında gerçekleştirdiği 7,7 milyar $ ithalatı ile ABD, dünya genelinde kompresör sektöründe ithalat yapan ülkeler arasında lider konumunu korumuştur. ABD’yi 3,9 milyar $ ile Çin ve 3,5 milyar $ ile Almanya takip etmiştir.

2007 yılında, dünya genelinde önemli ülkelerin kompresör ithalatlarındaki artışlar incelendiğinde; %96 ile Hindistan’ın ilk sırada yer aldığı ve bu ülkeyi Suudi Arabistan (%87) ile Avusturya’nın (%40,3) takip ettiği görülmektedir. En büyük düşüş ise %14,3 ile Kanada’da gözlenmiş, ayrıca Çin Halk Cumhuriyeti’nin kompresör ve aksamları ithalatı da %1,4 oranında azalmıştır.

2007 yılında dünya sektör ithalatında %1,5 pay alan Türkiye ise 875 milyon $ değerinde ithalat gerçekleştirerek 20. ülke konumunda yer almıştır.

2. SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

Ülkemizde bazı büyük ve orta ölçekli firmalarda üretim CNC tezgahlara dayanmaktadır. Üretim hatları minimum stok, maksimum işçi verimi/sürekli kalite kontrole göre düzenlenmektedir. Kapasite ve üretim miktarları giderek artmaktadır. Ancak, üretim miktarları yine de Avrupa ülkelerine oranla düşüktür. AR-GE çalışmaları başlatılmış olup, ürün geliştirme-planlama süreklilik kazanmıştır. Devlet desteği ile ar-ge yapan bazı kuruluşlar, ar-ge kadrolarını kurmakta ve geliştirmekte, üniversiteler ve TÜBITAK ile işbirliği yapmakta  ve ortak çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kuruluşlar akredite edilebilecek “test laboratuarları” oluşturmakta ve ürünlerine gerekli sertifikaları  (CE belgesi vb.)almaktadırlar.

2.1. İHRACAT

2006 yılında 190,4 milyon $ ihracat gerçekleştiren kompresör sektörü, 2007 yılında genel makine ve aksamları ihracat artış oranının üzerinde bir performans sergileyerek ihracatını %39 oranında artırmış ve 265 milyon $ seviyesine yükseltmiştir.

Türkiye’nin 2006-2007 yılları Ocak-Aralık dönemindeki sektör ihracatı, ürün bazında incelendiğinde, 91,8 milyon $ ile birinci sırada “hava, gaz pompası, kompresörü, vantilatör vb. aksam parçaları” kaleminin yer aldığı, bu ürünü 53 milyon $ ile “aspiratörlü davlumbazlar” ve 32,7 milyon $ ile “soğutma cihazlarında kullanılan hermetik/yarı hermetik kompresörler(gücü 0,4 kw’i geçen)” grubunun izlediği görülmektedir.

Türkiye’nin Kompresör İhracatı (2007 yılı Ocak-Aralık dönemine göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK

2007 yılında ihracatı 1 milyon $ üzerinde olan ürünler içinde, 2006-2007 yılı Ocak-Aralık döneminde ihracat artış oranı açısından, ilk sırada %134,9 ile “santrifüjlü fanlar” kalemi yer almış, bu kalemi %100,1 ile “soğutma cihazlarında kullanılan kompresörler(gücü 0,4 kw’ı geçmeyen) ve %58 artış oranı ile “diğer fanlar” takip etmiştir.

Aynı dönemde ihracatında düşüş kaydedilen kalemler ise sırasıyla;

-elektrik motorlu vantilatörler-aspiratörler-güç=<125w (%-21,5)

-diğer vakum pompaları (%-11,0)

-soğutma cihazlarında kullanılan diğer kompresörler; gücü 0,4 kW’ı geçen (% -2,2) olmuştur.

2006-2007 yılı Ocak-Aralık dönemine göre daha az bir artış oranı ile 2007-2008 yılları Ocak-Ekim döneminde de sektör ihracatı yükselişine devam etmiş ve ilk 10 aylık dönem itibarıyla %27,9 artış kaydederek 276,5 milyon $ değerine ulaşmıştır. Söz konusu dönemde genel makine ve aksamları ihracatımız ise %25,7 oranında artmıştır. 

Ülkelere Göre Sektör İhracatı (2006-2007 yılı Ocak-Aralık dönemine göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK

2007 yılında ülkelere göre sektör ihracatımız incelendiğinde, dünyanın en büyük kompresör ihracatçısı olan Almanya’nın 29,9 milyon $ ile ihracatımızda ilk sırada yer aldığı ve bu ülkeyi 25,4 milyon $ ile Romanya ve 25 milyon $ ile Rusya’nın takip ettiği görülmektedir. 2007-2008 yılı ilk 10 aylık dönemde Almanya konumunu korumuş, Rusya 2., İtalya ise 3. sıraya yükselmiştir.

2006-2007 yılları Ocak-Aralık döneminde sektörün ihracatında en büyük payı alan ilk 10 ülke arasında ihracat artışı esas alındığında ise %295 ile İtalya’nın ilk sırada yer aldığı görülmektedir. İtalya’yı %144 artış oranı ile İngiltere ve %102 artış oranı ile Tunus takip etmiştir. 2007-2008 yılı Ocak-Ekim döneminde ise en büyük artışı Rusya kaydetmiştir.

2.2. İTHALAT

2006 yılında 664 milyon $ değerinde kompresör ve aksamları ithal eden ülkemiz, 2007 yılında genel makine ve aksamları ithalat artış oranını aşarak bu değeri 875 milyon $ seviyesine yükseltmiş ve artış oranı %31,6 olarak  kaydedilmiştir.

Türkiye’nin 2006-2007 yılları Ocak-Aralık döneminde ithal ettiği kompresör ve aksamları, ürün bazında incelendiğinde, 228 milyon $ ile birinci sırada “soğutma cihazlarında kullanılan kompresörler(0,4 kW’ı geçmeyen)” kaleminin yer aldığı, bu ürünü 165,6 milyon $ ile “soğutma cihazlarında kullanılan hermetik/yarı hermetik kompresörler(0,4 kW’ı geçen)” ve 72,3 milyon $ ile “hava, gaz pompası, kompresörü, vantilatör vb. aksamı, parçaları” grubunun izlediği görülmektedir.

Türkiye’nin Kompresör İthalatı (2007 yılı Ocak-Aralık dönemine göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

2007 yılında ithalatı 3 milyon $ üzerinde olan ürünler içinde, 2006-2007 yılı Ocak-Aralık döneminde ithalat artış oranı açısından, ilk sırada %181,9 ile “çok kademeli turbo kompresörler” kalemi yer almış, bu kalemi %164,2 ile “elektrik motorlu vantilatörler-aspiratörler (güç=<125W)” ve %95,8 artış oranı ile “aksiyal fanlar” takip etmiştir.

Aynı dönemde ithalatında düşüş kaydedilen önemli kalemler ise sırasıyla; “döner hareketli, çok şaftlı, diğer kompresörler” (%26,4) ve “pistonlu kompresörler(manometre basıncı<15 bar, debi<60 m³/h)” (%17,4) olmuştur.

2007-2008 yılları Ocak-Ekim döneminde sektör ithalatı yükselişine devam etmiş ve ilk 10 aylık dönem itibarıyla %18,9 artış kaydederek 870 milyon $’a yaklaşmıştır. Söz konusu dönemde genel makine ve aksamları ithalatımız ise %10,2 oranında artmıştır. 

Ülkelere Göre Sektör İthalatı(2006-2007 yılı Ocak-Aralık dönemine göre değer sıralı)

Kaynak:TÜİK

2007 yılında kompresör ve aksamları ithalimizde önemli yer tutan ülkeler arasında ilk üç sırayı Almanya (139,5 milyon $), Çin (134,2 milyon $) ve İtalya (96 milyon $) almıştır.

2006-2007 yılları Ocak-Aralık döneminde sektörün ithalatında en büyük payı alan ilk 10 ülke arasında ithalat artışı esas alındığında; %75,2 ile A.B.D.’nin ilk sırada yer aldığı görülmektedir. A.B.D.’yi %67,5 artış oranı ile Avusturya ve %61,5 artış oranı ile Çin Halk Cumhuriyeti takip etmiştir. Güney Kore’den yapılan ithalatta ise %3,6 oranında düşüş yaşanmıştır. 

Kompresör ve aksamları sektörünün 2007-2008 yılı Ocak-Ekim dönemi ithalatı incelendiğinde ise, ithalat artış oranının 2006-2007 yılları Ocak-Aralık dönemine göre ciddi şekilde düşerek %18,8’e gerilediği görülmektedir. Söz konusu dönemde gerçekleştirilen ithalatta değer açısından ilk sırayı alan Çin Halk Cumhuriyeti’ni, Almanya ve İtalya takip etmiştir.

DEĞERLENDİRME

2007 yılında Türkiye’nin kompresör ve aksamları sektörü ihracatı, bir önceki yıla göre %39, ithalatı ise %31,6 oranında artış göstermiştir. Aynı yıl ülkemizin makine ve aksamları sektörünün tamamının gerçekleştirdiği ihracat içinde yaklaşık olarak %2,9, ithalat içinde ise %3,8 pay alan sektörün söz konusu dönemde dış ticaret açığı %28,7 yükselmiş ve 609,9 milyon $ olarak gerçekleşmiştir.

2008 yılı Ocak-Ekim döneminde ise sektör ihracatı, geçen yılın aynı dönemine göre %27,9, ithalatı ise %18,9 oranında yükselmiş ve söz konusu dönemde dış ticaret açığı %15,2 artarak 592,5 milyon $’a ulaşmıştır.

2006-2007 yılları Ocak-Aralık döneminde sektörün gerçekleştirdiği ithalat ve ihracat artış değerlerine göre, 2007-2008 yılları Ocak-Ekim döneminde ithalat ve ihracatın artış hızının azaldığı ve bununla birlikte dış ticaret açığının artış hızının da düştüğü gözlenmektedir.

Global finansal kriz nedeniyle geleneksel pazarlarda başlayan ciddi daralmaya rağmen, sektör 2008 yılının ilk 10 aylık döneminde de iyi bir ihracat artışı kaydetmiş ve 2007 yılının tamamında gerçekleştirilen rakamı aşarak ihracat potansiyelini ortaya koymuştur. Sektörün ihracat artış hızının, ithalatın artış hızından büyük olması bu potansiyelin diğer bir göstergesidir.

Diğer taraftan, hacim olarak gerçekleştirdiğimiz ihracatın 3 katından fazla ithalat yapıldığı dikkate alınırsa, ülkemizin bu alanda daha çok gayret sarf etmesi ve yerli üreticilerin rekabet güçlerini artıracak tedbirleri hayata geçirmesi gerektiği görülecektir.

Sektörün daha iyi bir konuma ulaşabilmesi için, standartlara uygun üretim yapan ve fiyat-kalite optimizasyonunu başarmış firmaların desteklenmesi, haksız rekabetin önüne geçilmesi, düşük kaliteli ve fiyatlı ürünlerin ülkemize girişinin engellenmesi gerekmektedir.

Böylece, sektörde kapasite artışı yaşanacak ve modernizasyon yatırımlarına ağırlık verilerek teknolojik gelişme hızlandırılacak, üreticiye yeni ürünlere yönelik AR-GE çalışması yapabilmesi için fırsat verilecektir.

Kompresör üreticisi firmaların mali ve teknolojik düzeylerinin yükselmesine katkıda bulunmak amacıyla, uzun vadeli ve Avrupalı rakiplerimizin kullandıkları şartlarda kullanılabilecek AB  fonlarından kredi temin edilmesi ile teknolojik gelişme için AR-GE çalışmalarının daha etkin desteklenmesinin  yararlı olacağı düşünülmektedir.

Kompresör sektöründe dünyada söz sahibi olan AB’nin nispeten küçük ülkelerinde imalatçı sayısı hızla azalmaktadır. KOBİ’lerin kısa vadede büyük miktarlardaki üretimlerinin Türkiye’ye kayacağı tahmin edilmektedir. Ülkemizin ve firmalarımızın bu fırsatı çok iyi değerlendirmesi gerekmektedir.

Kontrol teknikleri ve otomasyon alanında çok büyük gelişmelerin yaşandığı ve uygulama alanlarının genişlediği süreçte, büyük öneme sahip basınçlı hava sistemleri, aksam ve parçaları üreten firmalarımızın, ülkemizin kronik sorunu olan yüksek faizden korunması ve makro düzeyde her kademedeki teknik eğitim düzeyinin yükseltilmesi önem arz etmektedir.

Tasarım ve imalatta büyük tecrübe kazanan, yedek parça ve satış sonrası destek dahil olmak üzere yüksek kaliteli hizmet sunabilen Türk kompresör sektörünün sermaye birikimini yükselterek, ölçek ekonomisine geçen firma sayısını artırmak, mevcut firmalarının daha güçlü yapıya kavuşmasını sağlamak ve fiyata dayalı rekabetten kaçınmak için Türk Makine Sektörünün tamamının ulaştığı kalite düzeyinin etkin bir şekilde tanıtılması gerekmektedir. Bu kapsamda, “Kaliteli Türk Makinesi” sloganı ile yola çıkan ve çalışmaları Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği tarafından yürütülen TURQUM® projesi, global pazarlarda ve yurt içinde farkındalık yaratarak, 160’tan fazla ülkeye nihai ürün ile aksam ve parça ihraç eden kompresör sektörünün, tüm makine sektörü ile birlikte dünya markası olması yolunda çok büyük bir fırsat sunmaktadır.

Kaynaklar

-OAİB Pompa ve Kompresör Sektör Raporu

-İGEME Pompa ve Kompresör Sektör Raporu

-Türkiye İstatistik Kurumu

-PNEUROP

-International Trade Center