Skip to content

Polonya Dış Ticareti ve Makine ve Aksamları Sektörü

Polonya’nın 2004 yılında AB üyeliği ile birlikte imalat sanayiine yönelik yabancı sermaye yatırımları ve AB fonlarıyla desteklenen kapsamlı alt yapı projeleri yüksek büyüme hızları ve yeni istihdam imkanları yaratmıştır. 2002 yılında %20 olan işsizlik oranı 2008 yılında % 7.1’e inmiş, Batı Avrupadaki Polonyalı işgücün de yurda dönüş eğilimi başlamıştır. Polonya’nın işgücü 2007 ve 2008 yıllarında sırasıyla % 4.2 ve % 3.7 oranlarında büyümüş ve 2009 yılı başı itibarıyla 14.0 Milyona ulaşmıştır.

2008 yılında istihdamın en fazla arttığı sektörler ise inşaat (% 9), ticaret (% 8) emlak ve danışmanlık (% 7.8) ve mali hizmetler (% 7.4) olmuştur. Özellikle işgücü yoğun hizmet sektöründe artan üretim ve ekonomik büyüme işgücü piyasasında olumlu katkıda bulunmuştur. Bununla beraber, 2009 yılında yaşanan küresel mali kriz  istihdam koşullarını yeniden kötüleştirmiştir. Özellikle imalat sanayiinde ve hizmetler sektöründeki olumsuzluklar nedeniyle Polonya’nın 2009 yılı işsizlik oranı % 11,9’a çıkmıştır. 2010 yılının ilk çeyreğinde işsizlik artmaya devam etmiş ancak, ikinci çeyrekten itibaren göstergeler olumlu yöne dönüşmüştür.

Polonya’da eğitim harcamalarının GSYİH’ya oranı %5.5 civarındadır. Polonya’da halen uluslarası kabul gören 40’ın üzerinde araştırma ve geliştirme merkezi bulunmakta olup, bu merkezlerde yaklaşık 4.500 bilim adamı istihdam edilmektedir. Uluslararası şirketler, araştırma ve geliştirmeye yönelik faaliyetleri için giderek artan bir şekilde Polonya’yı tercih etmektedirler. Meslek liseleri, Polonya’da özellikle mekanik ve elektronik sektörlerine nitelikli işgici sağlanmasında önemli başarılar kaydetmekte, bu husus yabancı sermaye yatırımlarının çekilmesinde de rol oynamaktadır.

Polonya post komünist Doğu Avrupa ülkeleri arasında en sağlıklı ekonomiye sahip ülke olarak değerlendirilmekte olup, 2009 yılındaki küresel mali kriz öncesindeki beş yılllık GSYİH büyüme oranı ortalama % 5 (27 üyeli Avrupa Birliği ortalaması % 2.3’tür) düzeyindedir. Polonya, yabancı sermaye yatırımları ve ihracata dayalı büyüme ile birlikte Avrupa Birliği içerisinde 6’ncı büyük ekonomi haline gelmiştir. Polonya’nın 2009 yılı gayrı Safi Yurt İçi Hasılasının 689 Milyar Dolar düzeyinde olduğu tahmin edilmektedir. Polonya’nın 2009 yılı kişi başına GSYİH’sı AB ortalamasının % 56’sı düzeyindedir.

Polonya ekonomisi, ekonomik büyüme, doğrudan yabancı sermayenin çekilmesi ve ihracat açısından geçmiş yıllardaki pozitif performansını 2009 yılında da sürdürmüştür. Ancak, başta AB üyesi ülkeler olmak üzere Polonya’nın ticari partnelerindeki ekonomik durgunluk 2009 yılında kendisini hissettirmiş ve ekonomik faaliyetlerdeki önemli bir yavaşlama görülmüştür. Nitekim, Polonya, ihracatının yaklaşık % 80’ini AB üyesi ülkelere yapmaktadır. Polonya’nın dış pazarlarındaki daralma ve dış kaynaklı kredilere ulaşma güçlüğü, iç piyasaya şiddetli kur dalgalanmaları, sanayi ürteminde düşüş, perakende satışlarda azalma ve işsizlikte artış şeklinde yansımıştır.

2008 yılında % 5,7 düzeyindeki kişisel tüketim haracamaları artışı 2009 yılında ortalama % 2,3 ile sınırlı kalmış ancak diğer AB üyesi ülkelerinde olduğu gibi negatife dönüşmemiştir. Ekonomik faaliyetlerdeki yavaşlama bütçe gelirlerine de yansımış ve 2009 yılında kamu borçları GSYİH’nın % 51’ne ulaşmış, bütçe açığı ise GSYİH’nın % 7’sini aşmıştır. Polonya’nın ekonomik alt yapısının modernizasyonuna yönelik projeler ve yerel yönetimlere sağlanan ilave destekler de bütçe açığındaki artışlarda önemli  bir rol oynamıştır.

Bununla beraber, ülkede alt yapı yatırımlarının hız kazanması, doğrudan yabancı sermayenin Polonya pazarına olan ilgisinin kesintisiz devam etmesi ve tüketim harcamalarının mali krizden nispeten daha az etkilenmesi gibi nedenlerden ötürü, Polonya ekonomisi 2009 yılında % 1.7 oranında büyümüştür. 2009 yılında pozitif büyümenin görüldüğü tek AB üyesi ülke Polonya olmuştur.  Avrupa Komisyonu’nun tahminlerine göre, Polonya 2010 yılında % 2.7 oranındaki büyüme oranı ile AB içerisinde en hızlı büyüyen ekonomi olacaktır. Nitekim, Polonya ekonomisi 2010 yılının ilk çeyreğinde % 3 oranında büyümüştür. Komisyonun Polonya için 2011 yılı büyüme tahmini ise % 3,3’tür.

Polonya Hükümeti, küresel krizin etkilerini bertaraf etmek üzere, 30 Kasım 2008 tarihinde, 2009-2010 yıllarını kapsayan, 24 Milyar Euro (30 Milyar Dolar)’luk İstikrar ve Kalkınma Planı’nı açıklamıştır. Plan, banka garantilerinin artırılması, küçük ve orta ölçekli işletmelere kredi sağlanması ve yenilenebilir enerji alanında yatırımlara odaklanmaktadır. Buna ilave olarak, IMF’den 22 Milyar Dolarlık kredi imkanı temin edilmiş ancak ihtiyaç duyulmadığından kullanılmamıştır. Diğer taraftan, Polonya Maliye Bakanlığı bütçe açığının Maastricht kriterleri çerçevesinde 2012 yılına kadar GSYİH’nın %3’üne çekilmesi ve bu şekilde Polonya’nın Euro’ya geçişine imkan tanınması için yeni bir bütçe planını uygulamaya koymuştur.

Geçmiş dönemlerde uluslararası döviz piyasalarındaki gelişmelere bağlı olarak gerek Dolar gerekse Euro karşısında değer kazanan Zloti, küresel krizin 2008 yılı sonundan itibaren hissedilmesiyle beraber değer kaybetmeye başlamıştır. Yabancı sermayenin Doğu Avrupadan çekilmesi ve ekonomik tedbirlere bağlı olarak emisyon hacminin artması nedenleriyle Zloti 2009 Şubat ayında son beş yılın en düşük değerine ulaşmış, benzeri bir durum Dolar karşısında da yaşanmıştır. Bu durum ithalatta önemli daralmaya ve ithal girdi ile çalışan işletmeler için güçlüklere yol açmış olmakla birlikte, ihracattaki düşüşü bir ölçüde yavaşlatmıştır

Polonya’nın AB ve dünya ekonomisi ile entegrasyonu sonucu dış ticaret hacmi 1991 yılından bu yana on kat artmıştır. 1991 ile 2008 yılları arasında ihracat yılda ortalama %14.9, ithalat ise %15.8 oranında artış kaydetmiştir.  Bu artışlar büyük ölçüde uluslararası şirketlerin AB pazarına yönelik üretimlerini Doğu Avrupa’ya kaydırmaları ve artan refah sonucu tüketim harcamalarının artmasıyla açıklanmaktadır. Bununla beraber, dünya pazarlarında yaşanan daralma, yerli firmaların iç pazara olan ilgisini arttırmış ve bu durum ithalat baskısı yaratmıştır. 2008 yılı sonuna kadar görülen Zlotinin Dolar ve Euro karşısındaki aşırı değer kazanmış durumu da ithalat artışlarına katkıda bulunmuştur.

A.İHRACAT

BM verilerine göre; bir önceki yıla kıyasla Polonya’nın ihracatı %35,2 azalarak 2009 yılında 111,4 milyar $ olmuştur. 2008 yılında ülkenin genel ihracatında en çok payı alan ilk üç ülke sırasıyla Almanya, Fransa ve İtalya’dır. Polonya’nın önemli ihraç ürünleri ise “makine ve aksamları”, “Demiryolu harici karayolu taşıtları ve aksamları” ve “elektrikli makine ve cihazlar” dır. Makine ve aksamları ürün grubu Polonya’nın toplam ihracatından %14,8 pay almaktadır.

Polonya’nın Ülkeler Bazında İhracatı (Bin $)

SIRA

ÜLKE

2006

2007

2008

2007/08   Değişim     %

1

ALMANYA

29.701.290

35.901.248

43.104.492

20,1

2

FRANSA

6.823.143

8.443.139

10.668.033

26,4

3

İTALYA

7.174.750

9.177.435

10.298.906

12,2

4

İNGİLTERE

6.254.012

8.238.019

9.900.623

20,2

5

ÇEK CUMH.

6.066.938

7.683.774

9.803.720

27,6

6

RUSYA

4.711.118

6.432.276

8.917.328

38,6

7

HOLLANDA

4.209.015

5.302.071

6.910.877

30,3

8

UKRAYNA

3.967.792

5.511.254

6.436.719

16,8

9

İSVEÇ

3.512.761

4.464.589

5.465.388

22,4

10

MACARİSTAN

3.330.689

4.033.808

4.791.354

18,8

11

BELÇİKA

3.025.751

3.721.586

4.382.766

17,8

12

İSPANYA

2.721.655

4.006.507

4.335.642

8,2

13

SLOVAKYA

2.292.906

3.026.313

4.201.267

38,8

14

AVUSTURYA

2.008.199

2.609.325

3.366.618

29,0

15

DANİMARKA

2.155.870

2.659.149

3.333.952

25,4

16

NORVEÇ

2.122.365

2.493.372

2.863.963

14,9

17

LİTVANYA

1.627.528

2.266.874

2.790.087

23,1

18

ROMANYA

1.292.857

2.153.866

2.680.298

24,4

19

A.B.D.

2.103.671

2.057.467

2.470.818

20,1

20

TÜRKİYE

1.304.478

1.646.232

1.977.852

20,1

 

DİĞER

13.177.324

16.956.672

23.159.201

36,6

 

TOPLAM

109.584.112

138.784.976

171.859.904

23,8

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)
Not: BM verileri ile TÜİK verileri arasındaki farklılıklar nedeniyle Türkiye verileri TÜİK’ten alınmıştır.

 

Polonya’nın Başlıca Fasıllar Bazında İhracatı (Bin $)

SIRA

FASIL

ÜRÜN TANIMI

2007

2008

2009

2008/09   Değişim     %

1

'84

makine ve aksamları

  16.966.179    

  20.908.364    

  15.908.061    

-23,9

2

'87

Demiryolu harici karayolu taşıtları ve aksamları

  18.733.840    

  24.824.180    

  14.646.765    

-41,0

3

'85

elektrikli makine ve cihazlar

  17.558.276     

  21.237.162    

  13.368.592    

-37,1

4

'94

mobilyalar, aydınlatma, prefabrik yapılar

    8.390.247    

    9.750.615    

    7.276.224    

-25,4

5

'39

plastik ve plastikten mamül eşya

    5.717.306    

    6.954.263    

    4.153.706    

-40,3

6

'73

demir veya çelikten eşya

    6.224.295    

    7.421.075    

    3.848.244    

-48,1

7

'27

mineral yakıt ve yağlar, mumlar

    5.277.253    

    7.310.724    

    3.189.212    

-56,4

8

'48

kağıt ve karton, kağıt ve kartondan eşya

    3.326.248    

    3.947.160    

    3.056.258    

-22,6

9

'40

kauçuk ve kauçuktan eşya

    3.030.061    

    3.529.199    

    2.566.305    

-27,3

10

'44

ağaç ve ağaçtan eşya, odun kömürü

    3.518.502    

    3.762.106    

    2.539.514    

-32,5

 

 

diğer

  49.932.100    

  61.996.820    

  40.273.338    

-35,0

 

 

toplam

 138.784.976    

 171.859.904    

 111.388.504    

-35,2

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)

B.İTHALAT

Polonya’nın ithalatı %31,3 azalarak 2009 yılında 144,6 milyar $’a ulaşmıştır. Ülkenin genel ithalatında en çok payı alan ilk üç ülke sırasıyla Almanya, Rusya ve Çin olmuştur. Önemli ithal kalemleri ise “makine ve aksamları”, “mineral yakıt ve yağlar, mumlar” ile “elektrikli makine ve cihazlar” dır. Ülkenin genel ithalatında makine ve aksamlarının payı %13,9 seviyesindedir.

Polonya’nın Ülkeler Bazında İthalatı (Bin $)

SIRA

ÜLKE

2006

2007

2008

2007/08   Değişim     %

1

ALMANYA

30.144.454

39.434.620

48.514.032

23,0

2

RUSYA

12.145.033

14.352.843

20.544.992

43,1

3

ÇİN

7.711.682

11.753.417

16.797.908

42,9

4

İTALYA

8.535.888

11.245.759

13.698.095

21,8

5

FRANSA

6.883.600

8.380.469

9.946.829

18,7

6

ÇEK CUMH

4.380.752

5.673.750

7.532.157

32,8

7

HOLLANDA

3.953.849

5.602.436

7.233.424

29,1

8

İNGİLTERE

3.600.397

5.106.986

5.968.306

16,9

9

G.KORE

2.895.258

3.856.107

5.157.635

33,8

10

BELÇİKA

3.156.355

4.152.605

5.022.372

20,9

11

A.B.D.

2.771.981

3.463.535

4.596.434

32,7

12

İSPANYA

2.473.316

3.503.713

4.557.209

30,1

13

JAPONYA

2.076.783

3.171.156

4.381.193

38,2

14

İSVEÇ

2.770.035

3.622.307

4.367.943

20,6

15

SLOVAKYA

2.219.059

2.986.896

3.996.143

33,8

16

MACARİSTAN

2.699.873

3.449.830

3.747.065

8,6

17

AVUSTURYA

2.146.280

2.733.587

3.611.134

32,1

18

FİNLANDİYA

1.618.467

2.150.240

3.126.856

45,4

19

NORVEÇ

1.663.316

1.773.892

2.861.157

61,3

20

DANİMARKA

1.634.817

2.113.268

2.560.832

21,2

 

DİĞER

20.164.149

25.645.064

32.256.796

25,8

 

TOPLAM

125.645.344

164.172.480

210.478.512

28,2

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)

Polonya’nın Başlıca Fasıllar Bazında İthalatı (Bin $)

SIRA

FASIL

ÜRÜN TANIMI

2007

2008

2009

2008/09   Değişim     %

1

'84

makine ve aksamları

   22.153.169

   27.951.376

20.128.412

-28,0

2

'27

mineral yakıt ve yağlar, mumlar

   16.355.297    

   23.892.080    

   15.695.271    

-34,3

3

'85

elektrikli makine ve cihazlar

   17.948.026    

   22.136.980    

   15.640.926    

-29,3

4

'87

Demiryolu harici karayolu taşıtları ve aksamları

   16.391.943    

   21.490.660    

   13.264.339    

-38,3

5

'39

plastik ve plastikten mamül eşya

     9.279.337    

   10.971.389    

     7.543.241    

-31,2

6

'90

optik, fotoğraf, medikal cihazlar

     3.826.052    

     5.308.412    

     5.904.407    

11,2

7

'30

eczacılık ürünleri

     4.516.578    

     6.249.564    

     4.678.341    

-25,1

8

'72

demir ve çelik

     8.131.192    

     9.774.657    

     4.131.127    

-57,7

9

'73

demir veya çelikten eşya

     4.908.410     

     6.148.078    

     3.815.754    

-37,9

10

'48

kağıt ve karton, kağıt ve kartondan eşya

     3.776.767    

     4.329.619    

     3.426.645    

-20,9

 

 

diğer

   56.633.942    

   71.752.329    

   49.485.741    

-31,0

 

 

toplam

 164.172.480    

 210.478.512    

 144.644.368    

-31,3

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)

C. TÜRKİYE-POLONYA DIŞ TİCARETİ

Polonya ile ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesinde ilk esaslı ilerlemeler 31 Ocak 1980 tarihinde imzalanan Ekonomik ve Teknik İşbirliğinin Geliştirilmesine Dair Anlaşma ve Sınai Projelerin Yürütülmesine Dair Anlaşma ile kaydedilmeye başlanmıştır. Ekonomik ve Teknik İşbirliğinin geliştirilmesine ilişkin olan anlaşma,  taraflar arasında Karma Ekonomik Komisyonunu (KEK) da tesis etmiştir.

Türkiye ile Polonya arasında karşılıklı ticaret hacmi ve ekonomik işbirliğinin arttırılması imkanlarının doğrudan temaslar yoluyla araştırılmasına yönelik bir İkili İşbirliği Deklarasyonu, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan başkanlığındaki ülkemiz heyetinin Varşova’yı ziyareti sırasında Devlet Bakanı Zafer Çağlayan ve Polonya Başbakan Yardımcısı ve Ekonomi Bakanı Waldemar Pawlak tarafından 14 Mayıs 2009 tarihinde imzalanmış bulunmaktadır.

1980 yılından itibaren Polonya’nın Türkiye’de dört adet (Yatağan, Yeniköy, Kemerköy, Tunçbilek) termik santral projesini üstlenmesi ve bu santrallerde kullanılacak malzemeyi Türkiye’ye ihraç etmesi 1991 yılına kadar Türkiye aleyhine olan dış ticaretin ana nedenidir. Polonya Türkiye’ye tanımış olduğu “En Ziyade Müsaadeye Mazhar Ülke” statüsünü 1990 yılında kaldırmıştır. 1991 Yılına kadar Polonya ile ticaret sürekli olarak Türkiye aleyhine gelişmiş, ancak ihracatımızın artış ithalatımızın ise azalış trendine girdiği 1992 yılından itibaren denge lehimize dönmüştür. 1990-1995 yılları arasında Polonya’ya ihracatımız üç kat artmasına rağmen ithalatımızdaki azalış sürdüğünden toplam ikili ticaret hacmimiz genel olarak aynı düzeyde kalmıştır.

Polonya’nın AB ile 1992 yılında imzalamış olduğu Avrupa  Anlaşması neticesinde AB üyesi ülkelere tedrici olarak tanıdığı gümrük indirimleri, Türk ürünlerinin rekabet gücünü menfi yönde etkilemiş ve 1995-1999 döneminde en önemli rakiplerimiz konumunda olan AB ve EFTA ülkeleri elde ettikleri imtiyazların da etkisiyle Polonya pazarında etkinliklerini arttırmışlardır. Türk  ihraç ürünlerinin AB menşeli ürünler ile aynı koşullarda rekabet edebilmesi amacıyla dört yıl devam eden Serbest Ticaret Müzakereleri 4 Ekim 1999 tarihinde sonuçlandırılmıştır. 1 Mayıs 2000 tarihinde yürürlüğe giren Polonya-Türkiye Serbest Ticaret Anlaşması ile, 1 Ocak 2002 tarihine kadar tamamlanan tedrici indirimlerle  Türk menşeli sanayi mamullerine sıfır gümrük vergisi ile Polonya piyasasına girme imkanı getirilmiştir.

Polonya’nın 1 Mayıs  2004 tarihi itibariyle AB’ne tam üyeliği nedeniyle Türkiye- Polonya Ticaret Anlaşması ile Serbest Ticaret Anlaşması, 30 Nisan 2004 tarihinde karşılıklı mutabakat ile feshedilmiştir. Halihazırda Türkiye-Polonya ticari ilişkileri Türkiye-AB Ortaklık ilişkisi temelinde yürütülmektedir. Buna göre, taraflar, Türkiye-AB Gümrük Birliği’ni tesis eden 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile sanayi ürünlerinde serbest dolaşım ilkesi çerçevesinde  birbirlerine ithalatta gümrük vergisi uygulamamaktadır.

Bu çerçevede Polonya ile ticaret hacmi 2000 yılından itibaren düzenli bir şekilde artmaya başlamıştır. Nitekim, 2000-2008 yılları arasında Polonya pazarına yönelik ihracatımız 9 kat, Polonya’dan ithalatımız ise 12 kat büyüme göstermiştir. Bununla beraber, 2009 yılında iki ülke ticareti küresel mali krizden olumsuz etkilenmiş ve ticaret her iki yönde de daralma göstermiştir. Polonya’nın AB üyeliğine kadar ülkemiz lehine gelişen ticaret, bu tarihten sonra giderek artan ticaret açıklarına şahit olmuştur. Bu durumun, büyük ölçüde AB ve diğer gelişmiş ülkeler kaynaklı yabancı sermaye yatırımları sonucu ülkemizin ihtiyacı bulunan mamul ve yarı mamul ürünlerin Polonya’dan tedarik edilmesiyle açıklanabilmektedir.

Türkiye ve Polonya büyük ölçüde benzer malları üretmekte ve ihraç etmektedir. İki ülke arasındaki cari mal ticareti ağırlıklı olarak elektronik ve otomotiv sektörlerinde girdi tedariğine yöneliktir. İçinde bulunduğumuz dönemde küresel krize bağlı olarak başta AB üyesi ülkeler olmak üzere her iki ülkenin de dış pazarlarının daralması, bu şekilde yapılan ticareti olumsuz etkilemiştir. Türkiye Polonya’ya otomotiv sanayii ürünleri (binek otomobiller ve yedek parça), tekstil ve konfeksiyon, makina ve aksamı, dayanıklı tüketim malları, taze sebze ve meyve, fındık  ihraç etmekte, Polonya’dan daha çok elektronik aksam ve otomotiv sanayii ürünleri ithal etmektedir.

2009 yılında Polonya’ya ihracatımız %16,7 azalırken, ithalatımız da %8,1 oranında gerilemiştir. 2010 yılı Ocak-Haziran döneminde ise; bir önceki yıl aynı dönemine göre ihracatımız %26,3, ithalatımız ise %46,3 yükselmiştir. Polonya ile dış ticaretimiz söz konusu ülke lehine fazla vermekte olup, 2009 yılında 496 milyon $ olmuştur. 2010 yılı ilk yarısında dış ticaret hacminde kaydedilen %38 oranında büyüme rakamı, küresel kriz nedeniyle 2009 yılında iki ülke arasında dış ticarette yaşanan gerilemenin 2010 yılında hızlı bir şekilde telafi edileceğine işaret etmektedir.

Türkiye-Polonya Dış Ticareti ($)

 

2007

2008

2009

2009          Ocak-Haziran

2010          Ocak-Haziran

İhracat

1.436.402.281

1.586.771.648

1.321.111.561

552.434.614

697.654.713

İhracat Değişim %

 

10,5

-16,7

 

26,3

İthalat

1.646.231.550

1.977.851.779

1.817.093.056

773.866.793

1.132.128.124

İthalat Değişim %

 

20,1

-8,1

 

46,3

Dış Ticaret Hacmi

3.082.633.831

3.564.623.427

3.138.204.617

1.326.301.407

1.829.782.837

Hacim Değişim %

 

15,6

-12,0

 

38,0

Dış Ticaret Farkı

-209.829.269

-391.080.131

-495.981.495

-221.432.179

-434.473.411

Fark Değişim %

 

86,4

26,8

 

96,2

Kaynak: TUİK verileri

İki ülke arasında dış ticaretin daha yakından incelenmesi amacıyla fasıl bazında verilere bakıldığında; 2010 yılı Ocak-Haziran döneminde Türkiye’nin Polonya’ya yaptığı toplam ihracat içinde en büyük paya sahip olan ürün grubunun 127 milyon $ ile “motorlu kara taşıtları, traktör, bisiklet, motosiklet ve diğer” olduğu görülmektedir. Bu ürün grubunu, “makine ve aksamları” ile “elektrikli makina ve cihazlar,aksam ve parçaları” izlemiştir.

Türkiye'nin Polonya’ya İhraç Ettiği Başlıca Ürünler ($)

SIRA

FASIL

G.T.İ.P. TANIMI

2008

2009

08/09  Değişim %

2009 Ocak-Haziran

2010 Ocak-Haziran

09/10 Ocak-Haziran Değişim %

1

87

motorlu kara taşıtları,traktör,bisiklet,motosiklet ve diğer

243.898.705

210.437.634

-13,7

104.047.580

127.159.768

22,2

2

84

nükleer reaktörler,kazan;makina ve cihazlar,aletler,parçaları

251.217.431

169.476.006

-32,5

78.910.021

82.509.587

4,6

3

85

elektrikli makina ve cihazlar,aksam ve parçaları

90.080.936

173.781.745

92,9

32.695.182

77.469.495

136,9

4

52

pamuk

98.003.743

83.067.090

-15,2

38.237.648

38.422.811

0,5

5

61

örme giyim eşyası ve aksesuarları

59.115.369

50.064.124

-15,3

21.713.382

37.912.773

74,6

6

08

yenilen meyvalar,kabuklu yemişler,turunçgil ve kavun kabuğu

59.223.419

68.357.812

15,4

22.134.517

31.587.916

42,7

7

40

kauçuk ve kauçuktan eşya

58.721.904

45.692.067

-22,2

23.059.105

29.457.905

27,7

8

73

demir veya çelikten eşya

73.424.727

44.523.920

-39,4

19.645.639

25.931.031

32,0

9

39

plastik ve plastikten mamul eşya

42.825.176

37.071.034

-13,4

16.101.853

21.004.131

30,4

10

54

dokumaya elverişli suni ve sentetik lifler

52.787.672

42.387.636

-19,7

18.599.269

20.283.897

9,1

 

 

DİĞER

557.472.566

396.252.493

-28,9

177.290.418

205.915.399

16,1

 

 

TOPLAM

1.586.771.648

1.321.111.561

-16,7

552.434.614

697.654.713

26,3

Kaynak: TUİK verileri

2010 yılı Ocak-Haziran döneminde Türkiye’nin Polonya’dan yaptığı toplam ithalat içinde en büyük paya sahip olan ürün grubu “makine ve aksamları” dır. Bu ürün grubunu “elektrikli makina ve cihazlar,aksam ve parçaları” ve “motorlu kara taşıtları,traktör,bisiklet,motosiklet ve diğer” izlemektedir.

Türkiye'nin Polonya’dan İthal Ettiği Başlıca Ürünler ($)

SIRA

FASIL

G.T.İ.P. TANIMI

2008

2009

08/09  Değişim %

2009       Ocak-Haziran

2010          Ocak-Haziran

09/10 Ocak-Haziran Değişim %

1

84

makine ve aksamları

485.092.663

509.930.508

5,1

245.907.787

267.480.441

8,8

2

85

elektrikli makina ve cihazlar,aksam ve parçaları

438.321.590

385.861.264

-12,0

141.083.289

258.658.394

83,3

3

87

motorlu kara taşıtları,traktör,bisiklet,motosiklet ve diğer

458.517.652

281.614.851

-38,6

136.022.350

175.092.753

28,7

4

72

demir ve çelik

37.205.408

62.799.473

68,8

12.418.924

71.286.950

474,0

5

86

demiryolu ulaşım araçları vb,aksam ve parçaları

3.008.200

0

-100,0

0

48.904.327

-

6

40

kauçuk ve kauçuktan eşya

52.571.368

49.647.596

-5,6

15.630.505

37.965.233

142,9

7

33

uçucu yağlar,rezinoitler,parfümeri,kozmetikler vb

59.226.974

71.783.812

21,2

27.831.634

35.254.698

26,7

8

27

mineral yakıtlar,mineral yağlar ve müstahsalları,mumlar

8.813.069

75.220.574

753,5

25.383.016

32.674.685

28,7

9

39

plastik ve plastikten mamul eşya

35.946.392

33.991.554

-5,4

15.640.547

28.616.780

83,0

10

19

esasını hububat,un,nişasta,süt teşkil eden müstahzarlar

41.438.023

39.499.257

-4,7

19.773.472

24.736.765

25,1

 

 

diğer

357.710.440

306.744.167

-14,2

134.175.269

151.457.098

12,9

 

 

TOPLAM

1.977.851.779

1.817.093.056

-8,1

773.866.793

1.132.128.124

46,3

Kaynak: TUİK verileri

D. POLONYA MAKİNE VE AKSAMLARI SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİ

2009 yılında Polonya’nın makine ve aksamları sektörü imalatı 2005 yılına göre %38,2 oranında artmıştır. Aynı yıl imalat sanayii kapasite kullanımı % 72,2 olup, iş gücü verimliliğinde bir önceki yıla göre % 1,5 oranında artış görülmüştür.     

Polonya’nın 2009 yılında makine ihracatı %23,9 azalmış ve 15,9 milyar $ seviyesinde gerçekleşmiştir. 2008 yılında ülkenin makine ihracatının çeyreği Almanya’ya gerçekleştirilmiştir. Aynı yıl Almanya’yı Rusya ve Fransa izlemiştir. Türkiye ise Polonya’nın makine ihraç ettiği ülkeler arasında 12. sırada yer almıştır.

Polonya’nın Ülkelere Göre Makine ve Aksamları İhracatı (Bin $) - 84. Fasıl

SIRA

ÜLKE

2007

2008

07/08 Değişim %

1

ALMANYA

4.831.712

5.511.106

14,1

2

RUSYA

889.492

1.389.436

56,2

3

FRANSA

867.702

1.332.397

53,6

4

İNGİLTERE

1.170.756

1.270.046

8,5

5

İTALYA

1.073.131

1.111.472

3,6

6

ÇEK CUM.

751.996

991.194

31,8

7

İSPANYA

823.250

736.326

-10,6

8

HOLLANDA

504.988

728.070

44,2

9

İSVEÇ

520.365

704.675

35,4

10

UKRAYNA

669.610

697.570

4,2

11

BELÇİKA

434.684

580.001

33,4

12

TÜRKİYE

385.658

485.093

25,8

13

MACARİSTAN

479.358

477.639

-0,4

14

DANİMARKA

317.864

407.878

28,3

15

A.B.D.

439.314

405.745

-7,6

16

BELARUS

191.813

324.341

69,1

17

KANADA

262.522

321.770

22,6

18

NORVEÇ

167.140

283.548

69,6

19

AVUSTURYA

172.913

265.384

53,5

20

FİNLANDİYA

115.403

229.120

98,5

 

DİĞER

2.007.177

2.873.789

43,2

 

TOPLAM

17.076.848

21.126.600

23,7

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)
Not: BM verileri ile TÜİK verileri arasındaki farklılıklar nedeniyle bu tabloda Türkiye verileri TÜİK verileridir.

2009 yılında Polonya’nın makine ve aksamları ihracatında ilk sırayı 2,9 milyar $ ile “otomatik bilgi işlem makineleri, üniteleri” almaktadır. Söz konusu ürünü “dizel, yarı dizel motorlar (hava basıncı ile ateşlenen, pistonlu)” ve “çamaşır yıkama makineleri” takip etmiştir.

Polonya’nın Makine ve Aksamları İhracatındaki Başlıca Kalemler (Bin $)

SIRA

G.T.İ.P.

G.T.İ.P. TANIMI

2007

2008

2009

08/09 Değişim %

1

'8471

otomatik bilgi işlem makineleri, üniteleri

      219.415    

   1.851.407    

    2.895.535    

56,4

2

'8408

dizel, yarı dizel motorlar (hava basıncı ile ateşlenen, pistonlu)

   4.175.531    

   3.802.153    

    1.808.222    

-52,4

3

'8450

çamaşır yıkama makineleri

      663.859    

      577.554    

      852.094    

47,5

4

'8409

içten yanmalı, pistonlu motorların aksam-parçaları

      885.836    

      947.035    

      805.748    

-14,9

5

'8407

alternatif-rotatif kıvılcım ateşlemeli, içten yanmalı motorlar

        83.196    

      249.121    

      662.228    

165,8

6

'8422

yıkama, temizleme, kurutma, doldurma vb. işler için makine, cihaz

      503.587    

      565.814    

      635.849    

12,4

7

'8418

buzdolapları, dondurucular, soğutucular, ısı pompaları

      798.021    

      798.423    

      608.962    

-23,7

8

'8411

turbojetler, turbo-propeller, diğer gaz türbinleri

      391.264    

      481.584    

      581.933    

20,8

9

'8451

dokuma maddelerini yıkama, kurutma, ütüleme makine ve cihazları

      473.863    

      457.513    

      568.442    

24,2

10

'8431

ağır iş makine ve cihazlarının aksamı, parçaları

      794.185    

   1.020.290    

      513.479    

-49,7

 

 

diğer

   7.977.422    

  10.157.470    

    5.975.569    

-41,2

 

 

TOPLAM

 16.966.179    

  20.908.364    

  15.908.061    

-23,9

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)

Polonya’nın 84. fasıl bazında makine ithalatı 2009 yılında bir önceki seneye göre %28 oranında azalarak  20,1 milyar $ olmuştur. 2008 yılında Almanya, İtalya, Çin Polonya’nın makine ithal ettiği başlıca ülkeler olmuştur. Türkiye ise, makine ithalatında 21. sırada bulunmaktadır.

Polonya’nın Ülkelere Göre Makine ve Aksamları İthalatı (Bin $) - 84. Fasıl

SIRA

ÜLKE

2007

2008

07/08 Değişim %

1

ALMANYA

6.619.369

7.955.735

20,2

2

İTALYA

3.181.551

3.808.940

19,7

3

ÇİN

2.214.349

3.689.127

66,6

4

HOLLANDA

729.964

1.270.616

74,1

5

FRANSA

1.053.338

1.153.705

9,5

6

JAPONYA

763.620

996.226

30,5

7

İNGİLTERE

844.393

849.176

0,6

8

A.B.D.

676.659

821.834

21,5

9

ÇEK CUMHURİYETİ

498.648

643.069

29,0

10

İRLANDA

291.572

629.070

115,8

11

AVUSTURY

513.041

628.843

22,6

12

MACARİSTAN

481.657

582.402

20,9

13

İSVEÇ

401.614

464.148

15,6

14

İSPANYA

339.169

445.044

31,2

15

BELÇİKA

314.517

394.450

25,4

16

İSVİÇRE

317.732

361.497

13,8

17

G.KORE

382.387

355.527

-7,0

18

FİNLANDİYA

212.597

327.838

54,2

19

DANİMARKA

283.374

313.847

10,8

20

SLOVAKYA

219.508

276.254

25,9

 

DİĞER ÜLKELER

2.065.877

2.457.396

19,0

 

TOPLAM

22.404.936

28.424.744

26,9

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)

Polonya’nın makine ve aksamları ithalatındaki başlıca kalemler arasında ilk sırayı 8473 nolu GTİP’de tanımlı “yazı, hesap, muhasebe, bilgi işlem, büro için diğer makine ve cihazların aksamı” almaktadır. Diğer önemli ithal kalemleri arasında ise; “otomatik bilgi işlem makineleri, üniteleri”, “içten yanmalı, pistonlu motorların aksam-parçaları” gibi alt ürün grupları yer almaktadır.

Polonya’nın Makine ve Aksamları İthalatındaki Başlıca Kalemler (Bin $)

SIRA

G.T.İ.P.

G.T.İ.P. TANIMI

2007

2008

2009

08/09 Değişim %

1

'8473

yazı, hesap, muhasebe, bilgi işlem, büro için diğer makine ve cihazların aksamı

577.748

1.449.453

2.341.242

61,5

2

'8471

otomatik bilgi işlem makineleri, üniteleri

2.254.694

3.395.160

2.132.975

-37,2

3

'8409

içten yanmalı, pistonlu motorların aksam-parçaları

1.875.315

1.887.594

969.119

-48,7

4

'8443

matbaacılığa mahsus baskı makineleri, yardımcı makineler

953.330

1.141.863

842.750

-26,2

5

'8481

muslukçu, borucu eşyası-basınç düşürücü, termostatik valf dahil

940.410

1.119.020

839.523

-25,0

6

'8479

kendine özgü fonksiyonlu makine ve cihazlar

1.249.763

1.317.654

764.471

-42,0

7

'8413

sıvılar için pompalar, sıvı elevatörleri

837.997

935.087

743.123

-20,5

8

'8407

alternatif-rotatif kıvılcım ateşlemeli, içten yanmalı motorlar

553.044

804.186

739.542

-8,0

9

'8414

hava-vakum pompası, hava/gaz kompresörü, vantilatör, aspiratör

935.707

998.745

636.761

-36,2

10

'8421

santrifüjle çalışan kurutma, filtre, arıtma cihazları

744.105

917.412

582.936

-36,5

 

 

diğer

11.231.056

13.985.202

9.535.970

-31,8

 

 

TOPLAM

22.153.169

27.951.376

20.128.412

-28,0

Kaynak: www.trademap.org (BM istatistik bölümü verileri)

E. TÜRKİYE – POLONYA MAKİNE VE AKSAMLARI SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİ

1. İHRACAT

2010 yılı Ocak-Haziran döneminde, 84. fasıl itibarıyla makine ve aksamları ihracatımızda 13. sırada bulunan Polonya sektör ihracatımızdan %1,87 pay almıştır. Aynı döneminde Polonya’ya makine ve aksamları ihracatımız %4,6 artarak 82,5 milyon $’a yükselmiştir.

84. fasıl itibariyle sektör ihracatında önemli yer tutan kalemler pozisyon bazında incelendiğinde 2010 yılı ilk 6 ayında sırasıyla; 8409 no’lu GTİP altında tanımlanan “içten yanmalı, pistonlu motorların aksam-parçaları”, 8418 no’lu GTİP altında tanımlanan “buzdolapları, dondurucular, soğutucular, ısı pompaları”, ve 8450 no’lu GTİP altında tanımlanan “çamaşır yıkama makineleri” görülmektedir.

Polonya’ya Makine ve Aksamları İhracatımızda Başlıca Kalemler (84.Fasıl-$)

SIRA

G.T.İ.P.

G.T.İ.P. TANIMI

2008

2009

2009        Ocak-Haziran

2010         Ocak-Haziran

09/10         Ocak-Haziran Değişim %

1

8409

içten yanmalı, pistonlu motorların aksam-parçaları

81.436.082

50.372.552

27.388.339

22.769.275

-16,9

2

8418

buzdolapları, dondurucular, soğutucular, ısı pompaları

23.382.340

23.068.261

11.472.933

15.097.920

31,6

3

8450

çamaşır yıkama makineleri

28.702.330

29.288.638

10.222.319

13.646.632

33,5

4

8462

metalleri dövme, işleme, kesme, şataflama presleri, makineleri

17.791.304

8.097.524

3.954.079

6.001.262

51,8

5

8414

hava-vakum pompası, hava/gaz kompresörü, vantilatör, aspiratör

5.964.411

7.357.729

2.711.494

3.541.594

30,6

6

8483

transmisyon milleri, kranklar, yatak kovanları, dişliler, çarklar

3.674.323

4.884.274

2.029.276

3.108.358

53,2

7

8422

yıkama, temizleme, kurutma, doldurma vb. işler için makine, cihaz

26.165.243

12.229.883

5.716.117

2.584.541

-54,8

8

8419

ısı değişikliği yöntemi ile maddeleri işlemek için cihazlar

7.302.069

4.460.347

1.952.776

1.922.301

-1,6

9

8415

klima cihazları-vantilatörlü, ısı, nem değiştirme tertibatlı

5.503.962

3.605.565

2.913.483

1.406.444

-51,7

10

8479

kendine özgü fonksiyonlu makine ve cihazlar

1.572.884

1.959.216

795.561

1.218.187

53,1

11

8473

yazı, hesap, muhasebe, bilgi işlem, büro için diğer makine ve cihazların aksamı

190

252.630

23.369

1.199.466

5032,7

12

8481

muslukçu, borucu eşyası-basınç düşürücü, termostatik valf dahil

3.699.741

1.861.112

883.076

1.087.465

23,1

13

8482

her nevi rulmanlar

2.638.219

1.787.775

638.060

911.740

42,9

14

8471

otomatik bilgi işlem makineleri, üniteleri

676.636

48.877

2.645

719.688

27109,4

15

8421

santrifüjle çalışan kurutma, filtre, arıtma cihazları

1.207.493

965.953

300.661

624.859

107,8

16

8480

metal dökümü için kasalar, plakalar, kalıp modelleri

971.532

428.045

212.534

517.387

143,4

17

8413

sıvılar için pompalar, sıvı elevatörleri

1.003.215

814.940

418.390

496.618

18,7

18

8431

ağır iş makine ve cihazlarının aksamı, parçaları

1.978.070

914.933

485.106

486.904

0,4

19

8429

dozerler, greyder, skreyper, ekskavatör, küreyici, yükleyici vb.

2.988.036

1.161.414

681.999

479.675

-29,7

20

8465

ağaç, mantar, kemik, sert kauçuk, plastik vb. işleme makineleri

1.004.707

270.039

218.724

420.614

92,3

 

 

DİĞER

33.554.644

15.646.299

5.889.080

4.268.657

-27,5

 

 

TOPLAM

251.217.431

169.476.006

78.910.021

82.509.587

4,6

Kaynak: TÜİK Verileri

2. İTHALAT

2010 yılı Ocak-Haziran döneminde Polonya’dan makine ve aksamları ithalatımız %8,8 oranında artarak 267,5 milyon $’a yükselmiştir. Aynı dönemde pozisyon bazında Türkiye’nin Polonya’dan 84. fasıl itibariyle en fazla ithal ettiği ürün grupları sırasıyla, “dizel, yarı dizel motorlar”, “hasat, harman, biçme; ürünleri ayırma, temizleme makine, cihazları” ve “yıkama, temizleme, kurutma, doldurma vb. işler için makine, cihaz” olmuştur.

Polonya’dan Makine ve Aksamları İthalatımızda Başlıca Kalemler (84.Fasıl-$)

SIRA

G.T.İ.P.

G.T.İ.P. TANIMI

2008

2009

2009        Ocak-Haziran

2010         Ocak-Haziran

09/10         Ocak-Haziran Değişim %

1

8408

dizel, yarı dizel motorlar (hava basıncı ile ateşlenen, pistonlu)

274.622.044

281.574.922

116.329.961

145.211.614

24,8

2

8433

hasat, harman, biçme; ürünleri ayırma, temizleme makine, cihazları

17.911.001

23.960.477

17.831.550

29.689.003

66,5

3

8422

yıkama, temizleme, kurutma, doldurma vb. işler için makine, cihaz

20.886.961

23.163.105

9.721.768

15.159.660

55,9

4

8471

otomatik bilgi işlem makineleri, üniteleri

4.281.739

19.872.080

6.594.828

13.913.074

111,0

5

8481

muslukçu, borucu eşyası-basınç düşürücü, termostatik valf dahil

25.650.065

17.350.072

7.169.944

10.806.495

50,7

6

8482

her nevi rulmanlar

12.018.155

10.219.545

3.549.145

6.527.669

83,9

7

8402

buhar jeneratörleri, kızgın su üreten kazanlar

9.796.694

45.612.622

33.564.207

5.808.248

-82,7

8

8451

dokuma maddelerini yıkama, kurutma, ütüleme makine ve cihazları

6.357.990

8.547.437

1.868.752

3.868.319

107,0

9

8421

santrifüjle çalışan kurutma, filtre, arıtma cihazları

6.581.447

7.095.078

3.576.852

3.638.597

1,7

10

8418

buzdolapları, dondurucular, soğutucular, ısı pompaları

1.820.979

3.797.333

1.971.494

2.915.919

47,9

11

8450

çamaşır yıkama makineleri

6.873.633

6.510.503

1.661.564

2.865.576

72,5

12

8479

kendine özgü fonksiyonlu makine ve cihazlar

12.241.236

6.699.989

3.945.846

2.687.533

-31,9

13

8429

dozerler, greyder, skreyper, ekskavatör, küreyici, yükleyici vb.

6.499.549

3.591.978

1.302.901

2.659.032

104,1

14

8430

toprak, maden, cevheri taşıma, ayırma, seçme vb. iş makineleri

6.652.833

2.897.622

972.083

2.480.902

155,2

15

8483

transmisyon milleri, kranklar, yatak kovanları, dişliler, çarklar

8.718.246

4.894.247

4.060.195

2.138.099

-47,3

16

8414

hava-vakum pompası, hava/gaz kompresörü, vantilatör, aspiratör

2.019.694

1.975.907

563.043

2.098.287

272,7

17

8417

sanayi ve laboratuvar için fırınlar; elektriksiz

2.745.265

548.991

548.991

1.923.406

250,4

18

8409

içten yanmalı, pistonlu motorların aksam-parçaları

9.021.599

5.458.854

3.350.260

1.893.513

-43,5

19

8426

gemi vinçleri, maçunalar, halatlı vinçler, döner köprüler

3.403.433

1.727.325

589.803

1.493.029

153,1

20

8424

sıvı, tozları püskürtmeye, dağıtmaya mahsus mekanik cihazlar

730.060

433.961

336.819

1.035.053

207,3

 

 

diğer

46.260.040

33.998.460

26.397.781

8.667.413

-67,2

 

 

TOPLAM

485.092.663

509.930.508

245.907.787

267.480.441

8,8

 Kaynak: TÜİK Verileri

F. DEĞERLENDİRME

Polonya sanayii siyasi ve ekonomik rejimin değiştiği 1990 yılından itibaren köklü bir yeniden yapılanma sürecine girmiş, komünist rejim zamanında kalma eski teknolojili ve devlet desteği ile ayakta durabilen madecilik, demir-çelik, gemi inşaa ve demiryolu ekipmanları gibi ağır sanayii işletmeleri zaman içerisinde kapanmış veya el değiştirmiş, imalat sanayii AB ile bütünleşme süreci içerisinde ve büyük ölçüde yabancı sermaye desteği ile otomotiv, elektronik, dayanıklı tüketim malzemeleri ve gıda sanayii gibi ihracat odaklı hafif endüstrilere yönelmiştir.

Polonya’nın demir-çelik üretimi modernize edilmiş tesislerde yapılmakta ve ağırlık olarak otomotiv, gemi inşaa ve alt yapı inşaatlarına girdi sağlamaya yönelik olarak faaliyette bulunmaktadır. Polonya’nın başta dizel motor üretimi olmak üzere, otomotiv sektörünü destekleyen ve yabancı semaye ağırlıklı güçlü bir yan sanayii bulunmaktadır.

Benzer bir eğilim tüketici elektroniği için de söz konusu olup, Polonya, AB’nin en büyük LCD ekran üreticisi ve ikinci büyük elektrikli ev aletleri üreticisi haline gelmiştir. Dell, LG, Sharp, Funai, Toshiba, Elektrolux, Bosch, Indesit ve Whirlpool gibi büyük uluslararası firmalar üretimlerini Polonya’ya kaydırmışladır. Polonya’nın havacılık sanayii köklü bir geçmişe sahip olup, özellikle helikopter ve hafif uçak üretimine yönelik imalatı bulunmaktadır. Orta ve küçük ölçekli çok sayıda firma uluslararası havacılık sanayiine aksam ve parça tedarik etmektedir.

Polonya, son dönemde, yenilenebilir enerjiye yönelik yatırımlara büyük önem vermektedir. Gıda işleme sanayii Polonya’nın büyümeye devam eden sektörlerindendir. Bu sektörün yarattığı katma değer 6 Milyar Dolar civarında ve GSYİH’nın % 6 ‘sına karşılık gelmektedir.

KAYNAKLAR