Takım Tezgahları Sektörü

Teknoloji, günümüz dünyasında çok hızlı yayıldığı gibi bir o kadar da önemli ve pahalıdır. Türkiye gibi belli bir sanayileşmeyi yakalamış ülkeler için teknolojinin önemi yadsınamaz, ertelenemez. Bu nedenle de, tüm sanayi mallarının üretimi için gerekli olan makinelerin imalatında en temel unsur olan takım tezgahları sanayine özel önem verilmelidir. Kendi kendini üretebilen tek makine grubu olan takım tezgahlarını üreten işletmelerin, fabrika kuran fabrikalar olması bu sektörü genel makine imalat sektörü içinde ayrı bir noktaya yerleştirmektedir.

İmal edilen her şey ya bir takım tezgahı, ya da yine bir takım tezgahı ile imal edilmiş bir makine vasıtası ile yapılmaktadır. Kalemden otomobil üretim endüstrisine kadar, her ürünün üretilmesinde bir veya birden fazla takım tezgahı kullanılmaktadır.

Takım tezgahları sektörü gelişmiş ülkelerin sanayilerinin önceliklerindendir. Almanya, Japonya, A.B.D. ve İtalya gibi endüstri alanında dünyanın en gelişmiş ülkelerinin başında gelen devletlerin tamamı makine sektörünü özel bir kategoride değerlendirmekte ve makine sektörü içinde de takım tezgahlarına ayrı bir önem vermektedir. Almanya ve Japonya otomobil devi olmalarını, A.B.D. ise savunma  sanayisinde bu denli ilerlemesini, makine sektörünün temeli niteliğindeki takım tezgahları imalat yapısının çok sağlam olmasına borçludur.

Avrupa Takım Tezgahı İmalatçıları Birliği (CECIMO) verileri, Gardner Publication verileri gibi çeşitli kaynaklar, sektörü 8456-8463 GTİP aralığında değerlendirirken, ISIC Rev 3’e göre ise sektörün sınıflandırması daha geniş bir aralığı kapsamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada, imalat 8456-8463 GTİP aralığına göre ele alınmış olup, dış ticaret verileri Orta Anadolu Makine ve Aksamları İhracatçıları Birliği iştigal alanı itibariyle yani 8456-8468 GTİP aralığına 8515 numaralı GTİP’in ilavesiyle değerlendirilmiştir.

1. SEKTÖRÜN DÜNYADAKİ DURUMU

MİB raporu ve Gardner Publication’da yayınlanan verilerine göre; dünya takım tezgahları imalatında en önde gelen ülkeler sırasıyla Japonya, Almanya, Çin ve İtalya’dır. Tayvan, G. Kore ABD, İsviçre ise bu ülkeleri takip etmektedir. Japonya imalatta çok az farkla Almanya’nın önünde yer alırken, ihracatta Almanya ilk sırada bulunmaktadır.

Takım tezgahları sektörü yatırım ve üretim ile yakın bir ilişki halinde olup, kriz nedeniyle dünya genelinde son kullanıcıların yer aldığı pazarlarda gerileyen talep yatırımları azaltmış dolayısıyla  sektör de bu durumdan olumsuz yönde etkilenmiştir.

Avrupa Takım Tezgahları sanayine bakıldığında ise sektörün; krizden en çok etkilenen sektörler arasında yer aldığı ancak, mevcut ekonomik güçlüklere rağmen rekabet gücünü koruduğu söylenebilir. Bununla birlikte, halen dünya takım tezgahı imalatında %44 pazar payına sahip olan CECIMO’ya üye ülkelerin uzun vadede Asyalı ve Amerikalı rakipleri karşısında pazar payında bir miktar gerileme olabilecektir.

1.1.  İHRACAT

2007 yılında 105 milyar $ ihracat gerçekleştiren sektör, %9,6 artış ile bu değeri 2008 yılında 115 milyar $’a yükseltmiştir. 2008 yılı toplam ihracatında; Almanya (%19,6 pay), Japonya (%13,4 pay), İtalya (%9,1 pay) ve Çin (%8,9 pay) başta gelen ülkeler olmuştur. Söz konusu dönemde, dünya sektör ihracatından %0,66 pay alan ülkemiz ise 21. konumda yer almıştır.

Dünya Takım Tezgahları İhracatında Başlıca Ülkeler (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

Almanya ve Japonya takım tezgahları sektöründe en önemli tedarikçi ülkelerdir ve dünya ihracatının %33’ü 2008 yılında bu iki ülke tarafından gerçekleştirilmiştir. Sektör ihracatında 4. sırada bulunan Çin’in 2008 yılında ihracatı %16,2 artarken, ilk 20 ülke arasında en büyük ihracat artışını %29,9 ile Hollanda kaydetmiştir.

Dörtlü G.T.İ.P. bazında 2008 yılında sektörün dünya ihracatında 8467 pozisyonunda tanımlı “El ile Kullanılan Pnömatik/Motorlu Aletler” ve 8466 pozisyonunda tanımlı “Takım Tezgahlarının Aksam-Parçaları” ilk iki sırada yer almış olup, bu ürün grupları dünya genelinde toplam sektör ihracatının %35’ini oluşturmuştur.

Dörtlü G.T.İ.P. Bazında Dünya Takım Tezgahları İhracatı (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

1.2.  İTHALAT

Sektörün 2008 yılında toplam ithalatı önceki yıla göre %8,8 artarak 115 milyar $’a yükselmiştir. Dünya ithalatından aldıkları pay bazında lider ülkeler; ABD (%11,8), Çin (%9,9), Almanya (%8,2) ve Fransa (%3,9) olmuştur. Ülkemiz ise %1,56 pay ile 22. sırada yer almıştır.

Dünya Takım Tezgahları İthalatında Başlıca Ülkeler (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

Dünyanın en büyük takım tezgahları ithalatçıları olan ABD, Çin ve Almanya 2008 yılında  toplam ithalatın %30’unu gerçekleştirmiştir. İlk 20 ülke arasında yer alan ve en fazla artışı kaydeden Brezilya ve Rusya’nın 2008 yılında ithalatları sırasıyla %71,1 ve %63,4 yükselirken, Tayvan, İngiltere, Meksika, İspanya ve Kanada’nın ithalatları gerilemiştir.

Dörtlü G.T.İ.P. Bazında Dünya Takım Tezgahları İthalatı (Bin $)

Kaynak: www.trademap.org

Dörtlü G.T.İ.P. bazında 2008 yılında sektörün dünya ithalatında ihracatta olduğu gibi 8467 pozisyonunda tanımlı “El ile Kullanılan Pnömatik/Motorlu Aletler” ve 8466 pozisyonunda tanımlı “Takım Tezgahlarının Aksam-Parçaları” ilk iki sırada yer almış olup, bu ürün grupları dünya genelinde toplam sektör ithalatının %35’ini oluşturmuştur.

2. SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

Ülkemiz, takım tezgahı imalatı bakımından dünya genelinde 15., Avrupa ülkeleri arasında ise 9. konumda bulunmakta olup, 2008 yılı imalat değeri bir önceki yıla göre %15,5 artışla 616 milyon $ seviyesinde gerçekleşmiştir. İmal edilen tezgahların %70'ini metal şekillendirme makineleri (8462+8463), %30'unu  ise talaşlı imalat tezgahları (8456-8461 aralığı) oluşturmaktadır.

2.1. İHRACAT

2007 yılında 614 milyon $ ihracat gerçekleştiren Türk takım tezgahları sektörü, 2008 yılında ihracatını %23 oranında artırmış ve 758 milyon $ seviyesine yükseltmiştir. 2009 yılı Ocak-Ağustos döneminde 289 milyon $ ihracat kaydeden sektörün 2009 yılı sonunda ihracat değerinin 2008 yılının oldukça altında kalacağı tahmin edilmektedir.

Türkiye’nin 2008 yılındaki sektör ihracatı ürün bazında incelendiğinde, ilk  sırayı “Metalleri Dövme, İşleme, Kesme, Sataflama Presleri, Makinelerı”nin oluşturduğu, “Ağaç, Mantar, Kemik, Sert Kauçuk, Plastik vb. İşleme Makineleri”nin de 2. sırada bulunduğu görülmektedir.

Türkiye’nin Dörtlü G.T.İ.P Bazında Takım Tezgahları İhracatı  $  (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

2007-2008 yılları Ocak-Aralık döneminde ihracat artış oranı açısından, ilk sırada %143 ile 8456 nolu GTİP’de bulunan “Maddenin Aşındırılarak İşlenmesine Mahsus Makineler” kalemi yer almış, bu kalemi %88 ile 8458 nolu GTİP’de bulunan “Metallerin İşlenmesine Mahsus Torna Tezgahları” takip etmiştir.

Aynı dönemde ihracatında düşüş kaydedilen tek kalem ise; %15 gerileme ile 8468 nolu GTİP’de bulunan “Lehim ve Kaynak Yapmaya Mahsus Makine ve Cihazlar” olmuştur.

Ülkelere Göre Sektör İhracatı $ (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

Takım tezgahları sektöründe, 2008 yılı Ocak-Aralık döneminde Almanya, Rusya Federasyonu ve Bursa Serbest Bölgesi ilk üç pazar konumunda iken, 2009 yılı ilk sekiz aylık verilere göre Almanya yerini korumuş, ikinci sırayı İran, üçüncü sırayı da 2008 yılında ilk 15 ülke arasında bulunmayan Irak almıştır. Sektör, 2008 yılında (serbest bölgeler dahil olmak üzere) 161 ülkeye ürün ihraç etmiştir.

2008 yılında sektör ihracatımızda en büyük payı alan ilk 15 ülke arasında ihracat artışı esas alındığında %174 artış ile Azerbaycan-Nahcıvan’ın ilk sırada yer aldığı görülmektedir. %134 ile Brezilya ve %121 ile Avusturya sektör ihracatımızda önemli oranda artış kaydedilen diğer önemli iki ülkedir. Söz konusu dönemde ilk 15 ülke arasında Bursa Serbest Bölgesi, Ukrayna ve İspanya’ya yönelik sektör ihracatında ise gerileme meydana gelmiştir.

2.2. İTHALAT

2007 yılında 1,6 milyar $ değerinde takım tezgahları ithal eden ülkemiz, 2008 yılında sektörde 1 milyar 800 milyon $ düzeyinde ithalat gerçekleştirmiştir. Anılan yılda sektörün ihracatındaki %23,4 oranındaki artışa karşılık ithalatında %12 artış meydana gelmiştir.

2009 yılı sekiz aylık dönemde ise ithalat 571 milyon $ olarak gerçekleşmiştir. İthalatta ilk sırada bulunan 8462 nolu pozisyondaki “Metalleri Dövme, İşleme, Kesme, Sataflama  Presleri, Makineleri” ürün grubunda %40 artış meydana gelmiştir. 8464 nolu pozisyondaki “Taş, Seramik, Beton, Çimento, Soğuk Cam İşleyen Makineler, Aletler” ürün grubunun ithalatında ise %17 gerileme olmuştur.

Türkiye’nin G.T.İ.P. Bazında Takım Tezgahları İthalatı $ (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

Ülkelere Göre Sektör İthalatı $ (2008 yılına göre değer sıralı)

Kaynak: TÜİK Verileri

2008 yılında sektör ithalatımızda önemli yer tutan ülkeler arasında ilk üç sırayı Almanya (%27,6 pay), İtalya (%15,3 pay) ve Tayvan (%11,2 pay) almıştır.

2008 yılında sektörün ithalatında en büyük payı alan ilk 15 ülke arasında ithalat artışı esas alındığında; %59 ile Japonya, %53 ile Avusturya, %43 ile Çin, %37 ile de ABD’den kaydedilen ithalatlardaki artış dikkat çekmektedir. 2008 yılında Fransa’dan yapılan ithalat ise %26 düşüş ile en büyük oranlı düşüş olmuştur. 2008 yılında ülkemiz toplam 87 ülkeden (serbest bölgeler dahil) sektör ithalatı gerçekleştirmiştir.

DEĞERLENDİRME

Temel mühendislik ve üretim sanayisinin önemli kollarından birisi olan takım tezgahları tasarımı ve üretimi, bir çok ülkede stratejik ve öncelikli sektörler arasında yer almaktadır. Takım tezgahları üretimi ve teknolojisindeki gelişmelerin ve yeniliklerin tüm makine sanayisini etkileyeceği göz ardı edilmemelidir. Genel makine imalatı, otomotiv ve savunma sanayii başta olmak üzere temel sanayi ile doğrudan ilişkili olan takım tezgahlarının, Türkiye'de stratejik sektör olarak kabul edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda,  AR-GE, vergi  ve teşvik alanlarında yenilikçi ve etkin bir şekilde desteklenmeye ihtiyaç duyulmaktadır.  Firmaların yeni ürün tasarımları ve AR-GE çalışmaları ülkemiz kurumlarınca desteklenmelidir. Teknik donanım ve finansman sorunları, endüstriyel ve akademik deneyime sahip çalışanlardan oluşacak Ar-Ge ekiplerinin kurulmasını engelleyen faktörler de sektörün sorunları olarak öne çıkmaktadır. Bu kapsamda, özellikle bir üst teknoloji grubunda yer alan bilgisayar destekli takım tezgahlarının tasarımı ve üretilmesinde bu sorunlar etkisini daha fazla göstermektedir.

Kaynaklar

• Türkiye İstatistik Kurumu
• International Trade Center (ITC), www.trademap.org
• 2008 Yılında Takım Tezgahları İmalatı Sektörünün İmalat, İhracat ve İthalatı, Haziran 2009, MİB

• The 2009 World Machine-Tool Output and Consumption Survey (Gardnerweb), http://www.gardnerweb.com
• Kobiden Haberler, http://www.kobiden.com/