Tarım Makineleri Sektör Raporu

 TARIM MAKİNELERİ İHRACATI % 92 ORANINDA ARTTI

Tarım makineleri sektörü tarıma hizmet eden makinelerin ve ekipmanların üretimini, ticaretini ve tüketimini kapsayan reel sektöre ait bir sanayi sektörüdür. Sektörde üretilen tarım makinelerinin tümü ve traktörlerin hemen hepsi tarımsal üretim faaliyetlerinde kullanılmaktadır.

İşletme yapıları ve üretim özelliklerine bağlı olarak, sektör istihdamında ağırlık tarım makineleri işkolunda oluşurken, üretim ve ihracat değerinin büyük bölümü traktör işkolunda sağlanmaktadır.

Tarımsal mekanizasyon araçları olarak da adlandırılan bu ürünler tarımsal üretimde işgücü verimliliğini artıran, maliyetleri düşüren, modern üretim teknolojilerinin kullanılmasını ve işlemlerin zamanında, agroteknik ihtiyaçlara uygun şekilde yapılmasını sağlayarak ürün kalitesini ve verimini artıran, çok önemli bir tarımsal üretim girdileridir.

Türk tarım makineleri imalat sanayiinin ürün yelpazesi içinde yer alan ürünler: Tarım traktörleri, biçerdöverler, tek akslı motorlu çapalar (motokültörler), motorlu biçme makineleri, toprak işleme ve tohum yatağı hazırlama makine ve ekipmanları, ekim, dikim makine ve ekipmanları, gübreleme makineleri, bitki koruma ve sulama için araç ve donanımlar, hasat makineleri ve ekipmanları, ürün harmanlama, kurutma, savurma, temizleme, sınıflandırma, işleme için makine ve ekipmanlar; hayvansal üretim için makine ve ekipmanlar, tarla ve bahçe üretimi için diğer makine ve ekipmanlardır.

Tarım Alet ve Makineleri İmalat Sanayii, tarımsal üretimin tohum, gübre, su v.b. girdileri arasında yer alan ve uygulanan üretim teknolojisinin düzeyi oranında önemi artan tarımsal mekanizasyon girdisi için gerekli güç kaynağı, makine ve ekipmanların üretildiği bir sektördür. Tarım sektöründe ortaya çıkan olumlu ya da olumsuz gelişmeler doğrudan tarım alet ve makineleri imalat sanayiine yansımakta, bu sektördeki olgular da dolaylı biçimde tarım sektörünü etkilemektedir. Tarım alet ve makineleri imalat sektörünün tarım sektörü dikkate alınmaksızın, bağımsız olarak irdelenmesi ve planlanması bu nedenle düşünülemez. Tarım sektörü için belirlenen hedefler, tarım alet ve makineleri sektörüne ilişkin plan çalışmalarında temel alınmak durumundadır. İstihdamın sektörel dağılımına bakıldığında 2006 yılı verilerine göre toplam istihdamın %27,6’sının tarım ve hayvancılık sektöründe çalıştığı görülmektedir. Böylece, Türkiye’de güçlü bir tarımsal makine ve ekipman sektörü oluşmuştur.

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından hazırlanan rapordan elde edilen bilgilere göre;

• Yaklaşık 1000 adet tarım makineleri imalatçısı ve ithalatçısı ile birlikte 25 firma traktör sektöründe çalışmaktadır.
• 130 adet civarında farklı tarım makinesinin imalatı yapılmaktadır.
• Küçük ölçekli firmaların ürettikleri malların büyük bir kısmı, bulundukları bölgede tüketilmektedir.
• Sektör yaklaşık olarak 15.000 kişiye direkt istihdam sağlamaktadır. Traktör grubu 3.000 kişi ile toplam istihdamdan pay almaktadır. İşçi/toplam personel oranı %70 civarındadır.
• Ekipman grubunda Konya, İzmir, Aydın, Manisa, Balıkesir, Bursa, Tekirdağ, Adana istihdam ve firma sayısı bakımından ilk sıralarda yer almaktadır.
• Tarım bölgelerine göre bir karşılaştırma yapıldığında tarımsal mekanizasyon araçlarının en yoğun olduğu ilk dört bölge Ege, Orta Kuzey, Orta Güney ve Marmara’dır.

A) DÜNYA TARIM MAKİNELERİ ÜRETİMİ

Alman Mühendisli Federasyonu’nun (VDMA) raporuna göre 2006 dünya tarım makineleri ve traktör pazarı 50 milyar €’dur. Bu değerin %43’ü AB’ne, %28’i Kuzey Amerika’ya aittir.

VDMA’nın ekonomik raporuna göre 2006 yılı itibariyle AB’de 226 bin adet traktör üretimi yapılmıştır. AB mekanizasyon üretiminde traktör 7,8 milyar euro paya sahiptir. 2006 yılında Almanya’nın 5,2 milyar €’uk üretim değerinin ürün grubu bazında dağılımı ise aşağıdaki tabloda sunulmuştur.

B) DÜNYA TARIM MAKİNELERİ İHRACATI VE İTHALATI

Birleşmiş Milletler (BM) İstatistik Bölümü verilerine göre 2006 yılında toplam dünya tarım makineleri ihracatı 62,1 milyar $ değerinde gerçekleşmiş ve bir önceki yıla göre %11,1 oranında artış göstermiştir. Dünya tarım makineleri ihracatında 12,5 milyar $ ihracat ile Almanya lider ülke konumundadır. Almanya’yı ABD, Hollanda, Fransa ve İtalya takip etmektedir.

Dünya Tarım Makineleri İhracatı ($)

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Bölümü

Dünya tarım ve ormancılık makineleri ithalatındaki başlıca ülkeler ise ABD, Kanada, Fransa, Almanya ve Rusya Federasyonu’dur. 2006 yılında dünya toplam tarım ve ormancılık makineleri ithalatı %12,3 oranında azalma göstererek 48,5 milyar $ olarak kaydedilmiştir.

Dünya Tarım Makineleri İthalatı ($)

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

C) BATI AVRUPA TARIM MAKİNELERİ SANAYİİNDEKİ ÖNCÜ KONUMUNU SÜRDÜRMEYE DEVAM EDİYOR

Son yıllarda makine mühendisliği sanayiinin diğer dallarında yaşanan olumlu gelişmeler gibi tarım makineleri sanayisi de hızlı bir büyüme göstermektedir. Özellikle bu sektörün başlıca üretim merkezi olan Almanya’da son üç yıl içerisinde büyüme rakamları oldukça artış göstermiştir. Başta Almanya ve Fransa olmak üzere Batı Avrupa ülkeleri tarım makineleri sanayisi için en önemli pazarı oluşturmaktadır. Batı Avrupa ülkeleri 2006 yılında da bu konumunu korumaya devam etmiş ve bu arada Orta ve Doğu Avrupa ülkeleri de önemli bir büyüme yakalamıştır.

Dünya pazarına tarım makineleri tedarik eden başlıca ülkeler Batı Avrupa ülkeleridir. 2005 yılında Avrupa Birliği ülkelerinde yaklaşık 1.000 tarım makinesi imalatçısının üretimi 19,8 milyar € değerinde gerçekleşmiştir. Bu rakam 47 milyar € olan dünya üretiminin %42’sini oluşturmaktadır. 2005 yılı verilerine göre Avrupa’daki en büyük tarım makineleri ve traktörleri üreticisi %25’lik payla Almanya’dır ve onu İtalya (%22), Fransa (%17) ve İngiltere (%9) takip etmiştir. Tarım makineleri veya en azından bunların parçaları büyük ölçüde Avrupa’da üretilirken traktörler sadece 9 Avrupa Birliği üyesi ülkede üretilmektedir. Geçtiğimiz üç yıl içerisinde üretim miktarı yaklaşık 227.000 adet olmuştur. İtalya en büyük üretici konumundadır ve traktörler genellikle Avrupa pazarı için üretilmektedir.

Sektörün lideri olan Almanya’nın ihracatından Avrupa’dan sonra Kuzey Amerika da şu an %10-15’lik bir pay almaktadır. Almanya yüksek döviz kuru oranları sayesinde ihracat şampiyonu olma yolunda ilerlemekte ve son yıllarda ABD’nin tahtını sarsmaktadır. Ayrıca, Almanya’da ihracat toplam ithalatın üç katı kadar gerçekleşmektedir. Batı Avrupa’da 2006 yılında istikrarlı bir iç pazar ve genişleyen bir dış pazar sayesinde satış oranlarında %5’ten daha fazla bir büyüme gerçekleşmiştir. Almanya da bu pazarda yaklaşık %12 oranında bir büyümeyle güçlü bir yer edinmiştir. Bu nedenle Almanya, Orta ve Doğu Avrupa pazarında yeni veya kullanılmış tarım makineleri sektöründe başlıca tedarikçidir ve diğer ülkelerin toplam tarım makineleri ithalatından ortalama %35 oranında pay almaktadır.

Öte yandan 2006 yılında Fransa, İtalya ve İngiltere’nin bu pazara ihracatı da önemli bir gelişme kaydetmiştir. Başlıca tarım ürünlerinin üretici fiyatlarında yaşanan artışla tüketici gelirlerinin artması ve tarım sektörüne yapılan yatırımların artması gibi faktörler bu sektörde yaşanan iyileşmenin en önemli nedenleri arasında gösterilmektedir. Geçtiğimiz yıl Avrupa’da tarım makineleri sektörünün lideri yaklaşık %8 büyüme ile yine Almanya olurken Hollanda, Danimarka ve Belçika’da da büyüme gözlenmiştir.

SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

A) TÜRKİYE’NİN TARIM MAKİNELERİ İHRACATI

Türk tarım makineleri sektörü iç pazarın ihtiyaçlarını karşılamakta ve özellikle son yıllarda sektörün dış rekabete açılmasıyla ihracatta da önemli gelişmeler göstermektedir. İhracat değerindeki artışlar büyük oranda son dönemde gerçekleştirilen modernizasyon ve teknoloji yenileme ve yoğun uluslararası pazarlama çabalarının bir sonucudur.

Türkiye’nin son iki yıldaki tarım makineleri ihracatına bakıldığı zaman toplam ihracat içerisinde traktörlerin çok önemli bir payı teşkil ettiği görülmektedir. 2007 yılında toplam 636 milyon $ tarım makineleri ihracatı gerçekleşmiş ve bunun 524,3 milyon $’ı traktör ihracatı olmuştur. Ayrıca, tarım makineleri imalat sanayinde de büyük çoğunluğu traktörler teşkil etmektedir. Traktör ihracatını ise tarla, bahçe tarımında ve ormancılıkta kullanılan makine ve cihazlar takip etmektedir.

Kaynak: TÜİK

Türkiye’nin ülkelere göre tarım makineleri ihracatı ($)

Türkiye’nin tarım makineleri ihracatı yaptığı ilk beş ülke sırasıyla Fransa, Almanya, Rusya Federasyonu, ABD ve İngiltere’dir. 2006 yılında 331 milyon $ değerinde gerçekleşen tarım makineleri ihracatı 2007 yılında %92 oranında artış kaydederek 636 milyon $’a yükselmiştir. İhracattaki bu artış aşağıdaki tabloda da görüleceği gibi ülkelere göre dağılıma da yansımaktadır.

Türkiye’nin ülkelere göre tarım makineleri ihracatı ($)

Kaynak: TÜİK

AB Ülkelerine Gerçekleştirilen Tarım Makineleri İhracatı ($)

B) TÜRKİYE’NİN TARIM MAKİNELERİ İTHALATI

Türkiye’nin 2006 yılında 1 milyar $ olarak gerçekleşen tarım makineleri ithalatı 2007 yılında %4 oranında gerileyerek 993,3 milyon $ değerinde kaydedilmiştir.

Türkiye’nin tarım makineleri ihracatında olduğu gibi ithalatı içerisinde de en fazla payı traktörler almaktadır. Türk tarım makineleri sektörü daha çok küçük ve orta ölçekli tarım işletmeciliğine yönelik makinelerin üretimini yapmaktadır. Söz konusu mal grubu ihracatını ithalatın üzerine çıkarmak için geleneksel tarımdan modern tarıma geçiş sürecinin yaşandığı ülkelere ihracatı artırmak gerekmektedir. Türk tarım ve ormancılık makineleri sektörü küresel rekabet gücüne ulaşmak için orta ve uzun vadede büyük ölçekli makineler üretmek ve teknoloji düzeyini geliştirmek zorundadır.

Türkiye’nin Tarım Makineleri İthalatı ($)

Kaynak: TÜİK

Türkiye’nin ülkelere göre tarım makineleri ithalatı ($)

Türkiye’nin 2007 yılında tarım makineleri ithalatı gerçekleştirdiği ülkeler sırasıyla Hollanda, Almanya, İtalya, Fransa ve Belçika’dır.

Ülkemizin söz konusu sektörde rekabet gücü düşüktür. Giderek gelişen rekabet ortamı üretim teknolojisi ve ürün kalitesi seviyemizin daha da geliştirilmesini zorunlu kılmaktadır.

Türkiye’nin ülkelere göre tarım makineleri ithalatı ($)

Kaynak: TÜİK

AB Ülkelerinden Gerçekleştirilen Tarım Makineleri İthalatı ($)

SEKTÖRÜN BAŞLICA SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Türkiye Tarım Makineleri İmalatı Sanayisindeki gelişmeler, sektörün dünya ve ülkemiz tarım sektörü ile ilişkisi ve ülkemiz tarımı için önemi dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Türkiye’nin tarımsal nüfusu giderek sanayi ve hizmet sektörlerine kaymaktadır. Bunun yanı sıra, tarımda üretimin artırılması, maliyetinin düşürülmesi, ürün kalitesinin geliştirilmesi de stratejik amaçlar arasında yer almaktadır.

Tarım ve ormancılıkta kullanılan makineler sektörümüz yurt içi talebi karşılayacak, ayrıca ihracatta yakalamış olduğu gelişme eğilimini arttırarak sürdürecek potansiyele sahiptir. Ancak, henüz teknolojik gelişimini tamamlayamamış küçük ve orta ölçekli sanayicilerimiz sektörün rekabet gücünü zorlamaktadır.

Türkiye ekonomisi için oldukça önem taşıyan bu sektörün başlıca sorunlarının ortadan kalkması için;  enerji, hammadde gibi üretim girdileri maliyetleri azaltılmalı, yatırımların finansmanı ve teşviki doğru ve yeterli bir şekilde sağlanmalı, yurt dışı yatırım ve işbirliği imkanları desteklenmeli, firmalarca kalite kontrolü ve standartların yerine getirilmesine özen gösterilmeli, sektör ürünlerine ilişkin uygulamadaki Türk standartlarının AB ile uyumu sağlanmalı, kullanılmış traktör ve tarım ve ormancılıkta kullanılan makinelerin ithalatının azalması sağlanmalıdır. Ayrıca, Türk tarımının yapısal sorunlarından biri olan miras hukuku ile toprakların küçülmesinin önüne geçilmesi tarım sektöründe makine kullanımının artmasını sağlayacaktır.

KAYNAKÇA

DTM - Dış Ticaret Müsteşarlığı

Tarım ve Köyişleri Bakanlığı

DPT - Tarım Alet ve Makineleri İmalat Sanayi Özel İhtisas Komisyonu Raporu

İhracatı Geliştirme Etüd Merkezi - Tarımsal Makine ve Ekipman Sanayi Raporu

Türk Tarım Alet ve Makinaları İmalatçıları Birliği (Tarmakbir) - Sektör Raporu

VDMA (Almanya Mühendislik Federasyonu) Ekonomik Raporu 2007