Türkiye-Brezilya Dış Ticareti ve Makine ve Aksamları Sektörü

Güney Amerika’nın yaklaşık yarısını kaplayan Brezilya, dünyanın en geniş ülkelerinden biri sayılmakta (dünyanın 5. büyük yüzölçümü) ve 189 milyonu aşan nüfusu barındırmaktadır. 2007 yılında 1.314 milyar $ düzeyindeki GSYİH rakamı ve %5,4 oranındaki büyüme hızı ile de gelişen bir ülke konumundadır. 161 milyar dolar ihracata karşılık 121 milyar dolar ithalatı bulunan ülkenin dış ticaret hacmi son yıllarda artış sergilemektedir. Brezilya pazarının dışa açıklık oranı son yıllarda büyük artış göstermiştir. 1996-1999 döneminde %18,1 olan dışa açıklık oranı, 2000-2003 döneminde %27,3’e yükselmiştir. Bu oran, 2005 yılında %21,7, 2006 yılında da %21,4 olarak gerçekleşmiştir.

Brezilya, ihracatta sergilediği başarısını ihraç mallarını çeşitlendirerek ve geleneksel pazarlarının dışında kalan pazarlara açılarak elde etmiştir. Ülke, geleneksel pazarı olan Amerika kıtası ve Avrupa Birliği’nin yanında son dönemde Afrika, Orta Doğu, Doğu Avrupa ve Asya pazarlarına yaptığı ihracatın oranını önemli ölçüde artırmıştır. 2007 yılında Brezilya’nın başlıca beş ihraç ürünü sırasıyla; taşıt araçları (87. fasıl), mineral yakıtlar (27. fasıl), metal cevherleri, curuf, kül (26. fasıl), makine ve aksamları (84. fasıl) ve et (02. fasıl)’dir. 2007 yılında Brezilya’nın başlıca beş ithal ürünü ise sırasıyla; mineral yakıtlar (27. fasıl), makine ve aksamları (84. fasıl), elektrikli makineler (85. fasıl), taşıt araçları (87. fasıl) ve organik kimyasallar (29. fasıl)’dır. Makine ve aksamları ürün grubu Brezilya’nın hem ihracatında hem de ithalatında önemli yer tutmakla birlikte ülkenin toplam ihracatından aldığı pay %7,1 iken, ithalatından aldığı pay %25,3 olmuştur.

Dünyanın en büyük 15 ekonomisi arasında yer alan Brezilya, Latin Amerika ve Karayipler bölgesindeki en büyük ve ürün çeşitliliği en fazla olan sanayi merkezidir. Brezilya, tarım ürünleri (soya, şeker, portakal tütün, kakao, kahve), canlı hayvan ürünleri (et, tavuk eti), ağaç ürünleri (kağıt, kağıt hamuru), deri ve ayakkabı ile mineral ve metal ürünlerinde (demir-çelik ve alüminyum) dünya çapında karşılaştırmalı üstünlüğe sahiptir.

Brezilya, 1990’lı yıllardaki liberalizasyon çabalarının sonucunda özellikle otomotiv sanayi ve altyapı modernizasyonunda özelleştirme ve doğrudan yabancı yatırımlar sayesinde önemli gelişmeler sağlamıştır. Ürün çeşitliliğini artıran Brezilya, göreceli olarak kapalı ekonomi niteliğini halen korumaktadır.

Brezilya’nın temel sanayileri; gemi inşası,  motorlu araçlar, araba, araç ve kamyon, her tip otobüs, ağır nakliye araçları, arazi araçları, metaller, gıda, havacılık ve uzay, bilişim sistemleri, oyuncaklar, ofis ve ev eşyaları, ahşap ve ahşap ürünler, mobilya, radar ve uzaktan kumandalı alıcı sistemleri, ilaçlar, eczacılık ürünleri ve her türlü tıbbi donanım, inşaat sanayi için gerekli her türlü ürün, tarım araçları ve teknolojisi, iletişim, kağıt, matbaa malzemeleri, makine, demiryolu lokomotif ve vagonları, ağır iş makineleri, donanımı ve teknolojisidir.

Ocak 2007’de ekonominin hızlandırılması amacıyla yürürlüğe konulan ekonomik program, özellikle eyaletler arası işbirliğini destekleyen, sosyal güvenlik, vergi ve işgücü reformları ile birlikte yatırım alt yapısını teşvik eden düzenlemeler içermektedir.  

A. TÜRKİYE-BREZİLYA DIŞ TİCARETİ

Coğrafi uzaklığın fazla olması ve ülkelerin birbirini iyi tanımaması nedeniyle bugüne kadar  düşük seviyelerde seyreden Türkiye-Brezilya ekonomik ilişkileri, özellikle aynı konularda iş yapan firmaların ve kurumların işbirliğine giderek ortak üretim ve pazarlama yapmaları halinde büyük potansiyel taşımaktadır. Türk işadamlarının Brezilya’yı daha iyi tanıyarak aktif bir şekilde konuya eğilmeleri, ülkeler arasındaki ticaret hacminin artmasında ve Türkiye açısından ekside olan dengenin düzeltilmesinde önemli rol oynayacaktır. Brezilya ile ülkemiz arasında kurulacak yakın ekonomik işbirliği, Arjantin, Paraguay, Uruguay ve Venezuella’nın üye oldukları MERCOSUR/MERCOSUL (Mercado Comum do Sul - The Southern Common Market - Güney Ortak Pazarı) ile ortaya çıkacak geniş pazardan Türk firmalarının daha çok yararlanmasına yol açacaktır.

Türkiye ile Brezilya arasındaki ticaret rakamları aşağıdaki tabloda verilmiş olup, 2002 yılında 285 milyon $ olan toplam dış ticaret hacmi 5 katına çıkarak 2007 yılında 1 milyar 400 milyon $’ı aşmıştır. 2007 yılında 230 milyon $ ihracatımıza karşılık, söz konusu ülkeden 1 milyar 172 milyon $’a yakın ithalatımız bulunmaktadır. Brezilya ile dış ticaretimiz ülkemiz aleyhine açık vermekte olup, bu açık 2007 yılında 1 milyar $’a yaklaşmıştır. Diğer taraftan, 2007 yılında Brezilya’ya olan ihracatımız %89 artarken, Brezilya’dan ithalatımız  %25 oranında artış sergilemiştir. 2008 yılı Ocak-Eylül döneminde ise; Brezilya’ya ihracatımız 2007 yılının tamamına ait ihracat rakamını aşarken, bu ülkeden ithalatımız 2007 yılının tamamına ait rakama oldukça yaklaşmıştır.

Türkiye-Brezilya Dış Ticareti ($)

*(Ocak-Eylül) verileri kullanılmıştır.
Kaynak: TUİK verileri

İki ülke arasında dış ticaretin daha yakından incelenmesi amacıyla mal grupları bazında verilere bakıldığında; 2007 yılında Türkiye’nin Brezilya’ya yaptığı toplam ihracat içinde en büyük paya sahip olan ürün grubunun 44 milyon $ ile “hava taşıtları, aksam ve parçaları” kalemi olduğu görülmektedir. Bu ürün grubunu, “motorlu kara taşıtları” ile “demir ve çelik” izlemiştir. 2007 yılında Brezilya’ya ihracatımızda 84. fasılda bulunan “makine ve aksamları” 5. sırada yer almıştır.

2007 yılında Türkiye’nin Brezilya’dan yaptığı toplam ithalat içinde ise en büyük paya sahip olan ürün grubunun 320 milyon $ ile “metal cevherleri, cüruf ve kül” kalemi olduğu görülmektedir. Bu ürün grubunu, 157 milyon $ ile 84. fasılda bulunan “makine ve aksamları”, 88 milyon $ ile de  “motorlu kara taşıtları” nın izlediği dikkat çekmektedir. Bu ülke, makine ve aksamları açısından ihracatımızın gelişme kaydettiği potansiyel bir Pazar niteliği taşımaktadır.

Türkiye'nin Brezilya'ya İhraç Ettiği Başlıca Mallar ($)

Kaynak: TUİK verileri (2007 yılı verilerine göre sıralama yapılmıştır)

Türkiye'nin Brezilya'dan İthal Ettiği Başlıca Mallar ($)

Kaynak: TUİK verileri (2007 yılı verilerine göre sıralama yapılmıştır)

B. BREZİLYA’NIN MAKİNE VE AKSAMLARI SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİ

Birleşmiş Milletler verilerine göre; Brezilya’nın 2007 yılı itibarıyla makine ihracatı %4,8 artışla 11 milyar $’ın üzerinde gerçekleşmiştir. Brezilya’nın makine ihracatında ABD ve Arjantin önemli alıcı konumundadır. Türkiye ise 2007 yılında Brezilya’nın makine ihraç ettiği ülkeler arasında 24. sırada yer almıştır.

Brezilya'nın Ülkelere Göre Makine İhracatı ($) - 84. Fasıl

Kaynak: Birleşmiş Milletler                                                                                                                      

Brezilya’nın makine ve aksamları ihracatında ilk sırayı %14,1 pay ve 1,6 milyar $ ile “Motorların Aksam ve Parçaları” kalemi almaktadır.  Dörtlü GTİP bazında ilk on kalem Brezilya’nın makine ihracatının %66’sını, diğer bir deyişle neredeyse dörtte üçünü oluşturmaktadır.

Brezilya'nın Makine ve Aksamları İhracatındaki Başlıca Kalemler (2007)

Kaynak: Birleşmiş Milletler

Brezilya’nın 84. fasıl bazında makine ithalatı 2007 yılında bir önceki seneye göre %34,5 oranında artış göstererek 18,5 milyar $’a yükselmiştir. ABD, Almanya, Hollanda, Çin, Japonya ve İtalya Brezilya’nın makine ithal ettiği başlıca ülkelerdir. Türkiye ise Brezilya’nın makine ithalatında önemli bir pozisyona sahip bulunmamakta olup, 38. sırada yer almaktadır.

Brezilya’nın Ülkelere Göre Makine İthalatı ($) - 84. Fasıl

Kaynak: Birleşmiş Milletler

Brezilya’nın makine ve aksamları ithalatındaki başlıca kalemler arasında ilk sırayı “Turbojetler, Turbopropellerler, Gaz Tribünleri” almaktadır. Dörtlü GTİP bazında makine ithalatındaki ilk on kalem Brezilya’nın toplam makine ithalatının %55’ini oluşturmaktadır. 

Brezilya’nın Makine ve Aksamları İthalatındaki Başlıca Kalemler (2007)

Kaynak: Birleşmiş Milletler

C. TÜRKİYE İLE BREZILYA’NIN MAKİNE VE AKSAMLARI SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİ

2007 yılında Türkiye’nin Brezilya’ya OAİB iştigal alanı itibariyle makine ve aksamları ihracatı, bir önceki yıla kıyasla %59 artarak 16,4 milyon $ olarak gerçekleşmiştir. Yine OAİB iştigal alanı bazında, Türkiye’nin makine sektörü ihracatından %0,3’lük pay alan Brezilya, Türkiye’nin sektör ihracatı yaptığı 57. ülke konumunda olmakla birlikte potansiyel arz eden bir pazardır.

Nitekim, İhracatçı Birlikleri kayıtlarına göre, 2008 yılı ilk 11 ayında OAİB iştigal alanı itibariyle Brezilya’ya makine ve aksamları ihracatımız %191 artışla 43 milyon $ seviyesinde kaydedilmiş ve Brezilya sektör ihracatında 57. sıradan 35. sıraya yükselmiştir.

84. fasıl itibariyle ise TÜİK verilerine göre; Brezilya ile Türkiye arasındaki makine ve aksamları dış ticaret hacmi ve aynı zamanda dış ticaret açığı 2001-2006 yılları arasında artış gösterirken, 2007 yılında hem dış ticaret hacmimizde hem de açığımızda bir miktar gerileme kaydedilmiştir. Bunun sebebi 2007 yılında Brezilya’ya makine ve aksamları ihracatımızın %48,8 artış göstermesine karşılık bu ülkeden yapılan makine ve aksamları ithalatının %17 gerilemesidir. 2001-2007 döneminde, Brezilya’ya makine ihracatımız 10 katına çıkarken, Brezilya’dan makine ithalatımız 6 kat artış göstermiştir. Yine bu dönemde, en fazla ihracat ve ithalat artışı 2003 yılında kaydedilmiştir.

84. fasıl itibariyle, 2008 yılı ilk dokuz aylık döneminde Brezilya’ya makine ve aksamları ihracatımız %196 artış gösterirken ithalatımız sadece %4,2 artmıştır. İhracattaki bu artış 2003 yılındaki artışın neredeyse 3 katı bir artış oranına karşılık gelmektedir.

Türkiye ile Brezilya Arasındaki Makine ve Aksamları Dış Ticareti (Bin $ -84. Fasıl)

Kaynak: TUİK verileri

Türkiye ile Brezilya arasında Makine ve Aksamları Dış Ticareti (bin $-84. Fasıl)

Kaynak: TÜİK Verileri

1. İHRACAT

TÜİK verilerine göre Brezilya’ya yönelik olarak OAİB iştigal alanına; 84. fasılda olup, OAİB iştigal alanında bulunmayan GTİP’lerin eklenmesiyle oluşturulan makine sektörü toplamı ihracatı, 2008 yılı Ocak-Eylül döneminde bir önceki yıl eş dönemine göre yaklaşık %203 artarak 43 milyon $’a ulaşmıştır. 2008 yılı ilk dokuz aylık dönemde Brezilya’ya yönelik makine sektör toplamı ihracatında, yaklaşık 21 milyon $’lık ihracatı ile “ambalaj makineleri, aksam ve parçaları” mal grubunun ilk sırada yer aldığı görülmektedir.

Türkiye ile Brezilya Arasında Makine Sektör Toplamı İhracat ve İthalat Rakamları ($)

Kaynak: TÜİK Verileri

84. fasıl itibariyle sektör ihracatında önemli yer tutan kalemler ise dörtlü GTİP bazında incelendiğinde; 8462 nolu GTİP’de yer alan “Metalleri Dövme, İşleme, Kesme, Sataflama Presleri, Makineleri”nin ilk sırada yer aldığı ve ihracatının iki katından fazla artış gösterdiği görülmektedir. 4. sırada yer alan ve ihracatı %409 artan “Pompalar ve Aksam-Parçaları” ürün grubu ise Brezilya’ya makine ihracatımızda kayda değer artış gösteren bir kalemdir.

Brezilya’ya Makine ve Aksamları İhracatımızda Başlıca Kalemler (84.Fasıl-$)

Kaynak: TÜİK Verileri

2. İTHALAT

Makine sektör toplamı itibariyle Türkiye’nin Brezilya’dan ithalatı, 2008 yılı Ocak-Eylül döneminde bir önceki yıl eş dönemine göre %4,5’lik artışla 127 milyon $ olarak gerçekleştirmiştir. Brezilya’dan en fazla ithal edilen mal grubu, 35 milyon $ ile “vanalar” dır.

2007 yılında Türkiye’nin Brezilya’dan 84. fasıl itibariyle en fazla ithal ettiği ürün grubu, 56 milyon $ ile “Hava-Vakum Pompası, Hava/Gaz Kompresörü, Vantilatör, Aspiratör” olurken, onu 40 milyon $ ile “Dozerler, Greyder, Skreyper, Ekskavatör, Küreyici, Yükleyici vb.” ürün grubu  takip etmiştir.

Sektör ithalatında ilk beş kalem içerisinde en yüksek ithalat artışı %42,1 ile 8413 nolu GTİP’de yer alan pompalar ürün grubunda yaşanmıştır.

Brezilya’dan Makine ve Aksamları İthalatımızda Başlıca Kalemler (84.Fasıl-$)

Kaynak: TÜİK Verileri

DEĞERLENDİRME

Brezilya sanayi sektörü büyüklük ve çeşitlilik açısından Latin Amerika ülkeleri arasında birinci sırada yer almaktadır. Madenler, makineler, elektrikli ekipman ve otomotiv gibi geleneksel sektörlerin yanı sıra, havacılık sanayi ve telekomünikasyon ekipmanı alanında da önemli paya sahip olan Brezilya’da temel ara mallar ihraç edilmektedir. Genelde montaj ağırlıklı çalışan otomotivciler ve makineciler potansiyel sektörler olarak görülmektedir. Ayrıca inşaat sektöründe canlılık da dikkat çekmekte olup, söz konusu sektörde ortak yatırım imkanları olabileceği değerlendirilmektedir. Benzer ekonomik yapıları nedeniyle birbirini tamamlayan ekonomiler olmaktan çok rekabetçi durumda olan Türkiye ile Brezilya arasında dış ticaret dengesi açık vermektedir. İthalata ilişkin kapalı yapısı, yüksek gümrük duvarları olan Brezilya’ya ihracatımızı artırabilmek için, hükümetler arası ikili ilişkileri artırmaya yönelik faaliyetlerin yapılması, ayrıca heyet ve fuar katılımları önem arz etmektedir.

KAYNAKLAR

-TÜİK verileri

-Birleşmiş Milletler İstatistik Bölümü Verileri

-İhracatçı Birlikleri Verileri

-Brezilya Ülke Raporu, İGEME, 2008