Türkiye-Fas Dış Ticareti ve Makine ve Aksamları Sektörü

Dünyanın en büyük fosfat yataklarına sahip olan Fas, ekonomisini tarım, imalat, balıkçılık ve turizm sektörü gelirleri ve dış ülkelerde çalışan Faslıların ülkeye getirdikleri dövizlerle ayakta tutmaktadır.

1980’li yıllardan itibaren Fas, IMF ve Dünya Bankası ile işbirliği içinde başarılı bir ekonomik reform sürecine girmiş, bu çerçevede, dış ticaret rejiminin liberalleştirilmesi, yeni yatırım kanunu, özelleştirme programı ve bankacılık sisteminin iyileştirilmesine gidilmiştir. Fas ekonomisinin son 10 yılda tarım ve fosfat sektörlerine olan bağımlılığı azalarak imalat ve hizmet sektörlerinin GSYİH’deki payları artmıştır. Ancak, tarım sektörü halen GSYİH’nin %17’sine tekabül etmektedir. GSYİH, tarım sektörünün performansına göre yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir.

2008 yılında satın alma gücü paritesine göre 137,4 milyar $ düzeyindeki GSYİH rakamı ve %5,3 oranındaki büyüme hızı ile de gelişmekte olan bir ülke olan Fas’ın, 2007 yılında 14,6 milyar dolar ihracata karşılık 31,6 milyar dolar ithalatı bulunmakta olup, dış ticaret hacmi ile birlikte dış ticaret açığı da son yıllarda artış göstermektedir. 2008 yılı için Fas’ın 16,1 milyar $ değerinde ihracat ile 34,4 milyar değerinde ise ithalat gerçekleşmiş olduğu tahmin edilmektedir.

2003–2007 Yılları Arasında Fas’nin Dış Ticareti (Bin ABD $) 

Kaynak: Birleşmiş Milletler İstatistik Bölümü

2007 yılında Fas’ın ihracatının %66’sını, ithalatının ise %43,3’ünü gerçekleştirdiği AB ile Fas arasında 15 Kasım 1995’de imzalanan Akdeniz Ortaklık Anlaşması, 1 Mart 2000 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Bu çerçevede, sınai ürünlere uygulanan gümrük vergi oranları 1 Mart 2001 tarihi itibariyle ikinci kez %25 oranında indirilmiştir. Söz konusu indirimler, benzeri Fas’ta üretilmeyen hammadde, yarı mamul ve bitmiş mamulleri kapsamaktadır. AB’den ithal edilen tüm sınai ürünlere uygulanan gümrük tarife oranlarının 2013 yılına kadar sıfırlanması gerekmektedir.

ABD ve Fas arasında 2004 yılı Haziran ayında imzalanan Serbest Ticaret Anlaşması yürürlüğe girmiştir. Diğer taraftan, Fas, ayrıca Ürdün, Mısır ve Tunus ile dörtlü bir Serbest Ticaret Anlaşması imzalamış bulunmaktadır.

A. TÜRKİYE-FAS DIŞ TİCARETİ

Türkiye ile Fas arasındaki ticaret rakamları aşağıdaki tabloda verilmiş olup, 2002 yılında 206,6 milyon $ olan toplam dış ticaret hacmi 6 katından fazlasına çıkarak 2008 yılında  1.318 milyon $’ı aşmıştır. 2008 yılında 957,9 milyon $ ihracatımıza karşılık, söz konusu ülkeden 360,5 milyon $’a yakın ithalatımız bulunmaktadır. Fas ile dış ticaretimiz ülkemiz lehine fazla vermekte olup, bu dış ticaret fazlası 2008 yılında 597,4 milyon $ civarındadır. Diğer taraftan, 2008 yılında Fas’a olan ihracatımız %33 artarken, Fas’dan ithalatımız  %82 oranında artış sergilemiştir.

Türkiye-Fas Dış Ticareti ($)

Kaynak: TUİK verileri

İki ülke arasında dış ticaretin daha yakından incelenmesi amacıyla mal grupları bazında verilere bakıldığında; 2008 yılında Türkiye’nin Fas’a yaptığı toplam ihracat içinde en büyük paya sahip olan ürün grubunun 442,5 milyon $ ile “demir ve çelik” kalemi olduğu görülmektedir. Bu ürün grubunu, “motorlu kara taşıtları” ile “makine ve aksamları” izlemiştir. Söz konusu ülke, makine ve aksamları açısından ihracatımızın gelişme kaydettiği potansiyel bir pazar niteliği taşımaktadır.

Türkiye'nin Fas’a İhraç Ettiği Başlıca Mallar ($)

Kaynak: TUİK verileri

2008 yılında Türkiye’nin Fas’dan yaptığı toplam ithalat içinde ise en büyük paya sahip olan ürün grubunun 126,5 milyon $ ile “inorganik kimyasal müstahsallar, organik,inorganik bileşikler” kalemi olduğu görülmektedir. Bu ürün grubunu, 65,5 milyon $ ile “çimento ve çimento bileşenleri”, 48 milyon $ ile de  “demir ve çelik”in izlediği dikkat çekmektedir.

Türkiye'nin Fas’dan İthal Ettiği Başlıca Mallar ($)

Kaynak: TUİK verileri

B. FAS’IN MAKİNE VE AKSAMLARI SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİ

Birleşmiş Milletler verilerine göre; Fas’ın 2007 yılı itibarıyla makine ihracatı yaklaşık %39 artışla 128,9 milyon $’ın üzerinde gerçekleşmiştir. Fas’ın makine ihracatında Fransa ve İspanya önemli alıcı konumundadır. Türkiye ise 2007 yılında Fas’ın makine ihraç ettiği ülkeler arasında 20. sırada yer almıştır.

Fas'ın Ülkelere Göre Makine İhracatı (Bin $ - 84. Fasıl)

Kaynak: Birleşmiş Milletler                                                                                                                      

Fas’ın makine ve aksamları ihracatında ilk sırayı %12 pay ve 15,6 milyon $ ile “yazı, hesap, muhasebe, bilgi işlem, büro için diğer makine ve cihazların aksamı” kalemi almaktadır.  Dörtlü GTİP bazında ilk on kalem Fas’ın makine ihracatının %64’ü, diğer bir deyişle neredeyse üçte ikisini oluşturmaktadır.

Fas'ın Makine ve Aksamları İhracatındaki Başlıca Kalemler (2007)

Kaynak: Birleşmiş Milletler

Fas’ın 84. fasıl bazında makine ithalatı 2007 yılında bir önceki seneye göre %38 oranında artış göstererek 3,3 milyar $’a yükselmiştir. Fransa, İtalya, İspanya, Çin Halk Cumhuriyeti ve Almanya; Fas’ın makine ithal ettiği başlıca ülkelerdir. Türkiye ise Fas’ın makine ithalatındaki ülke sıralamasında 9. ülke konumundadır.

Fas’ın Ülkelere Göre Makine İthalatı (Bin $) - 84. Fasıl

Kaynak: Birleşmiş Milletler

Fas’ın makine ve aksamları ithalatındaki başlıca kalemler arasında ilk sırayı “otomatik bilgi işlem makineleri, üniteleri” almaktadır. Dörtlü GTİP bazında makine ithalatındaki ilk on kalem, Fas’ın toplam makine ithalatının %50’sini oluşturmaktadır. 

Fas’ın Makine ve Aksamları İthalatındaki Başlıca Kalemler (2007)

Kaynak: Birleşmiş Milletler

C. TÜRKİYE İLE FAS’IN MAKİNE VE AKSAMLARI SEKTÖRÜ DIŞ TİCARETİ

2008 yılında Türkiye’nin Fas’a OAİB iştigal alanı itibariyle makine ve aksamları ihracatı, bir önceki yıla kıyasla %26,9 artarak 93,4 milyon $ olarak gerçekleşmiştir. Yine OAİB iştigal alanı bazında, Türkiye’nin makine sektörü ihracatından %1,3’lük pay alan Fas, Türkiye’nin sektör ihracatı yaptığı 23. ülke konumunda olmakla birlikte potansiyel arz eden bir pazardır.

İhracatçı Birlikleri kayıtlarına göre, 2009 yılı Ocak ayında OAİB iştigal alanı itibariyle Fas’a makine ve aksamları ihracatımız %39,5 düşüşle 4,8 milyon $ seviyesinde kaydedilmiştir. 2008 Ocak ayında Fas, sektör ihracatı yapılan ülkeler arasında  19. sırada yer alırken, 2009 yılı Ocak ayında ise 24. ülke konumuna gerilemiştir.

84. fasıl itibariyle ise TÜİK verilerine göre; Fas ile Türkiye arasındaki makine ve aksamları dış ticaret hacmi ve aynı zamanda ülkemiz lehine olan dış ticaret fazlası 2001-2008 yılları arasında artış göstermiştir.

84. fasıl itibariyle, 2008 yılında Fas’a yönelik makine ve aksamları ihracatımız %53,5 artış gösterirken ithalatımızda %79,2 düşüş gerçekleşmiştir. İhracattaki bu artış, 2001 yılındaki artışın yaklaşık 14 katı bir artış oranına karşılık gelmektedir.

Türkiye ile Fas Arasındaki Makine ve Aksamları Dış Ticareti (84. Fasıl)

Kaynak: TUİK verileri

Türkiye’nin Fas’a yönelik Makine ve Aksamları İhracatı (Bin $-84. Fasıl)

Kaynak: TÜİK Verileri

1. İHRACAT

TÜİK verilerine göre Fas’a yönelik olarak OAİB iştigal alanına; 84. fasılda olup, OAİB iştigal alanında bulunmayan GTİP’lerin eklenmesiyle oluşturulan makine sektörü toplamı ihracatı, 2008 yılında bir önceki yıla göre yaklaşık %25,4 artarak 120,2 milyon $’a ulaşmıştır. Bu dönemde Fas’a yönelik makine sektör toplamı ihracatında, yaklaşık 25 milyon $’lık ihracatı ile “tarım ve ormancılıkta kullanılan makineleri, aksam ve parçaları” mal grubunun ilk sırada yer aldığı görülmektedir.

Türkiye ile Fas Arasında Makine Sektör Toplamı İhracat ve İthalat Rakamları ($)

Kaynak: TÜİK Verileri

84. fasıl itibariyle sektör ihracatında önemli yer tutan kalemler ise dörtlü GTİP bazında incelendiğinde; 8418 nolu GTİP’de yer alan “buzdolapları, dondurucular, soğutucular, ısı pompaları”nın ilk sırada yer aldığı ve ihracatının bir önceki yıla kıyasla %13 artış gösterdiği görülmektedir. 16. sırada yer alan ve ihracatı %610 artan “gemi vinçleri, maçunalar, halatlı viçler, döner köprüler” ürün grubu ise Fas’a makine ihracatımızda kayda değer artış gösteren bir kalemdir.

Fas’a Makine ve Aksamları İhracatımızda Başlıca Kalemler (84.Fasıl-$)

Kaynak: TÜİK Verileri

2. İTHALAT

Makine sektör toplamı itibariyle Türkiye’nin Fas’dan ithalatı, 2008 yılında bir önceki yıla göre %79,2’lik düşüşle 198,8 bin $ olarak gerçekleştirmiştir. Fas’dan en fazla ithal edilen mal grubu ise, 88,4 bin $ ile “inşaat ve madencilikte kullanılan makineler” dir.

2008 yılında 84. fasıl itibariyle Türkiye’nin Fas’dan en fazla ithal ettiği ürün grubu, 88,4 bin $ ile “ağır iş makine ve cihazlarının aksamı, parçaları”olurken, onu 33,8 bin $ ile “matbaacılığa mahsus baskı makineleri, yardımcı makineler” ürün grubu  takip etmiştir.

Sektör ithalatında ilk beş kalem içerisinde en yüksek ithalat artışı 8451 nolu GTİP’de yer alan “dokuma maddelerini yıkama, kurutma, ütüleme makine ve cihazları” ürün grubunda yaşanmıştır.

Fas’dan Makine ve Aksamları İthalatımızda Başlıca Kalemler (84.Fasıl-$)

Kaynak: TÜİK Verileri

DEĞERLENDİRME

2007 yılında 14,6 milyar $’lık ihracatı ve 31,6 milyar $’lık ithalat ile toplam 46,2 milyar $’lık dış ticaret hacmine sahip Fas’ın dış ticaretteki geleneksel tedarikçilerin yanı sıra partnerlerini çeşitlendirmeye istekli olduğu yönünde bir izlenim bulunmaktadır.

Kasablanka, ülkedeki ticaret ve dağıtım merkezi olup, ülke ithalatının büyük bir bölümü bu şehirden gerçekleşmektedir. Ülkede faaliyet gösteren ithalatçılar, genellikle endüstri ve sektörler açısından uzmanlaşmıştır.

2007 yılında makine ve aksamları sektörü ithalatında %38’lik artış yaşanan ve  Fransa, İtalya ve İspanya başta olmak üzere Avrupa ülkelerinin sektör pazarını ellerinde bulundurdukları Fas’ın Türkiye’den gerçekleştirdiği sektör ithalatında ise %91 artış yaşanmıştır.  Son yıllarda artış gösteren Fas ile ülkemiz arasındaki makine ve aksamları sektöründeki dış ticaret fazlası, sektör ihracatımız için Fas’ın önemli bir Pazar olduğunun göstergesidir.

KAYNAKLAR

• Birleşmiş Milletler İstatistik Bölümü Verileri
• Fas Ülke Raporu, İGEME, 2008
• Fas Ülke Bülteni, Mart 2008
• İhracatçı Birlikleri Verileri
• TÜİK Verileri