Vinç Sektör Notu

Ulaşım, enerji, iletişim ve altyapı yatırımları ile bu alanlarda ulaşılan seviye ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişimini gösteren en önemli faktörler arasındadır. Bu faktörlerin bir araya gelmesi ile oluşan alanlar içinde bulunan eğitim, sosyal hizmet ve sanayi kuruluşları ise sürdürülebilir kalkınmanın temeli olan insan ve teknoloji üretimi için katalizör görevi ifa etmektedir.

Sürdürülebilir kalkınma döngüsü içinde yukarıda bahsi geçen bileşenlerin, birinin eksikliğinde veya başarısızlığında diğeri ile ikame edilme ihtimali olmadığından, özel önemi vardır.  Bu döngü içinde öncelikle sanayi kuruluşları olmak üzere tamamına yakınının hızlı gelişiminin temelinde ise makine sektörü bulunmaktadır. Ulaşım alanında, enerji santrallerinin inşasında, altyapı yatırımlarının gerçekleştirilmesinde ilk ihtiyaç şüphesiz makinelerdir.

Tüm bu bileşenler için kaldırma makinelerinin önemi büyüktür.  İmalat Sanayi içinde çok küçük kapasitelerde olsa dahi kaldırma makinesi kullanmayan işletme sayısı yok denecek kadar azdır. Seri üretim uygulayan firmaların üretim süreçlerinde, hammadde giriş ve ürün çıkış hattı boyunca büyük miktarlarda transfer gerektiğinden çeşitli vinçlere ihtiyaç duyulmaktadır. Limanlar, gemiler, inşaat sektörü, ağır sanayi işletmeleri ve benzerlerinin büyük kapasiteli vinçler olmadan yaşamlarını devam ettiremeyecekleri ortadadır.

Sektör ürünleri genellikle ayrı tasarım ve benzer üretim teknikleri gerektirmektedir. Ucuz işgücü ve hammaddenin önemli olduğu düşük katma değerli standart ürünlere nispetle, mühendislik ve tasarım gerektiren ürünlerde ülkemizin rekabet gücü daha yüksektir. Diğer taraftan, uzun yıllar boyunca aynı alanda istikrarlı çalışmanın sağladığı uzmanlık ile firmalarımız daha büyük hedefler belirlemektedir.

Teknolojiyi yakından takip eden sektör, bilgisayar teknolojisinin geldiği nokta ve bunun üretim süreçlerine olan etkisi ile daha hızlı gelişme kaydetmektedir. Kullanılan tezgahlar ile ölçme tekniklerinin gelişmesi ve bunların bilgisayarlar ile kontrol edilebilmesi sektörün özellikle standart dışı ürünlerinde esnekliğini artırmıştır. CAD ve CAM sistemlerinin desteği neticesinde minimum maliyet ile ilk seferde hatasız ürünler imal edilebilmektedir. Diğer taraftan ar-ge faaliyetleri için Devlet destekleri motivasyonu artırmaktadır.

Bu sektör notunda;

-8425 pozisyonunda tanımlı olan; “palangalar ve ağır yük kaldırıcıları, bucurgatlar, ırgatlar ve  krikolar” ile

-8426 pozisyonunda yer alan “gemi vinçleri ("derricks"), vinçler ("cranes"), hareketli kaldırma çerçeveleri, lastik tekerlekli taşıyıcılar ve vinçli yük arabaları değerlendirilmiştir.

1. SEKTÖRÜN DÜNYADAKİ DURUMU

1.1.  İHRACAT

Birleşmiş Milletler (BM) İstatistik Bölümü verilerine göre, 2007 yılında yaklaşık 20 milyar $ olan sektör ihracatı %29,3 oranında artış göstererek 2008 yılında 25,8 milyar $ değerine ulaşmıştır.

Vinç İhracatında Başlıca Ülkeler (1.000 $)

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2007 yılında tüm ülkelere yapılan ihracat değeri bazında, en fazla paya sahip olan Çin, 2008 yılında ihracatını %54,4 artırarak 5,2 milyar $ seviyesine yükseltmiş ve ilk sıradaki konumunu korumuştur. Bu ülkeyi 3,9 milyar $ ile Almanya ve 2,4 milyar $ ile Japonya takip etmiştir. Vinç ihraç eden ilk 20 ülke arasında 2008 yılında en fazla ihracat artışını %84,8 ile Finlandiya göstermiş, düşüş yaşayan tek ülke ise Birleşik Arap Emirlikleri (%15,6) olmuştur.

Türkiye 2008 yılında gerçekleştirdiği 66,9 milyon $ ihracat ile sektörün dünya ihracatından %0,26 pay almış ve sıralamada 35. konuma yerleşmiştir.

G.T.İ.P. Bazında Dünya Vinç İhracatı (1.000 $)

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2008 yılında, G.T.İ.P bazında dünya ihracatında, “diğer kendinden hareketli makine ve cihazlar” grubu ilk sırayı almış, bunu “gantri, köprü ve raylı vinçler” ve daha sonra “kule vinçler” grubu takip etmiştir.

1.2.  İTHALAT

2007 yılında 19,7 milyar $ olan toplam sektör ithalatı %31,1 oranında artış göstererek 2008 yılında 25,8 milyar $ değerine ulaşmıştır.

Vinç İthalatında Başlıca Ülkeler (1.000 $)

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2008 yılında vinç ithalatı %13,8 artarak 2,2 milyar $’ı aşan A.B.D., dünya sıralamasında lider konumunu korumuştur. A.B.D.’yi 1,3 milyar $ ile Rusya ve 1,2 milyar $ ile B.A.E. izlemiştir.

2008 yılında, dünya ithalatında önemli ülkelerde yaşanan değişimler incelendiğinde; %340,4 artış ile Endonezya’nın en fazla artış kaydeden ülkeler arasında ilk sırada yer aldığı ve bu ülkeyi Brezilya(%107,8) ile Rusya’nın (%74,1) takip ettiği görülmektedir. Bu ülkeler arasında ithalatında en çok düşüş kaydedilen ülke ise Suudi Arabistan (%25,8) olmuştur.

2008 yılı sektör ithalatında ülkelere göre yapılan sıralamasında 26. konumda bulunan Türkiye, 319,3 milyon $ değerinde ithalat gerçekleştirerek, dünya geneli ithalatından %1,2 pay almıştır.

G.T.İ.P. Bazında Dünya Vinç İthalatı (1.000 $)

Kaynak: BM İstatistik Bölümü

2008 yılında, G.T.İ.P bazında dünya ihracatında, “diğer kendinden hareketli makine ve cihazlar” grubu ilk sırayı almış, bunu “kule vinçler” ve daha sonra “gantri, köprü ve raylı  vinçler” grubu takip etmiştir.

2008 yılında, ithalat değeri %229,9 artarak 46,5 milyon $’a yaklaşan “yer altında çalışması için tasarlanmış vinçler”  ithalat artışı bakımından ilk sıraya yerleşmiştir.

2. SEKTÖRÜN TÜRKİYE’DEKİ DURUMU

2.1. İHRACAT

2008 yılında 66,9 milyon $ ihracat gerçekleştiren sektör, 2009 yılında genel makine ve aksamları ihracatı azalırken ihracatını %14,8 oranında artırmış ve 76,8 milyon $ değerinde ürün ihraç etmiştir.

Türkiye’nin 2009 yılındaki sektör ihracatı ürün bazında incelendiğinde, 28,3 milyon $ ile birinci sırada “gantri, köprü ve raylı vinçler” kaleminin yer aldığı, bu ürünü 9,8 milyon $ ile “sabit bir mesnet üzerine tespit edilmiş gezer köprü vinçler” ve 8,4 milyon $ ile “elektrik motorlu diğer bocurgatlar ve ırgatlar” grubunun izlediği görülmektedir.

Türkiye’nin G.T.İ.P Bazında Vinç İhracatı -$

Kaynak: TÜİK

2008-2009 yılları Ocak-Aralık döneminde ihracat artış oranı açısından, ilk sırayı %79,1 ile “gantri, köprü ve raylı vinçler” kalemi yer almıştır. Aynı dönemde ihracatında en çok düşüş kaydedilen kalemler ise “kule vinçler”(%66,4) ile “elektrik motorlu palanga vinçler”(%55,8) olmuştur.

Ülkelere Göre Sektör İhracatı - $

Kaynak: TÜİK

Vinç sektörü 2009 yılı ihracatımızda Çin Halk Cumhuriyeti’nin 8,1 milyon $ ile birinci konumda yer aldığı, bu ülkeyi 6,2 milyon $ ile Suudi Arabistan ve 5,5 milyon $ ile Fas’ın takip ettiği görülmektedir. Sektörde en büyük ithalatçı konumunda olan A.B.D.’nin ise Türkiye’nin sektör ihracatında 58. sırada yer alması dikkat çekicidir.

2009 yılında sektör ihracatımızda en büyük payı alan ilk 20 ülke arasında ihracat artışı esas alındığında; yaklaşık 13 kat artış ile Hindistan’ın ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Bu ülkeyi %494,7 artış oranı ile Katar ve %333,8 artış oranı ile Suriye takip etmiştir. Söz konusu dönemde ihracatımızda en büyük düşüş ise Birleşik Arap Emirlikleri’nde(%48,2) gerçekleşmiştir.

2.2. İTHALAT

2008 yılında 319,3 milyon $ değerinde sektör ürünü ithal eden ülkemiz, 2009 yılında %29,8 düşüşle bu rakamı 224,2 milyon $ seviyesine geriletmiştir.

Türkiye’nin 2009 yılında ithal ettiği vinçler, G.T.İ.P. bazında incelendiğinde; 42,8 milyon $ ile birinci sırada “lastik tekerlekli kendinden hareketli makine ve cihazlar” kaleminin yer aldığı, bu ürünü 36,6 milyon $ ile “gantri, köprü ve raylı vinçler” ve 32,6 milyon $ ile “diğer kendinden hareketli makine ve cihazlar” grubunun izlediği görülmektedir.

Türkiye’nin G.T.İ.P. Bazında Vinç İthalatı $

Kaynak: TÜİK Verileri

2009 yılı Ocak-Aralık döneminde ithalat artış oranı açısından, ilk sırada 343 kat ile “seyyar dirençli vinçler” kalemi yer almış, bu kalemi %14,7 ile “hareketli kaldırma çerçeveleri ve şasisi straddle tipi olan ayaklı lastik tekerlekli taşıyıcılar” ve %2,2 ile “kara taşıtlarına monte edilecek kaldırıcılar” takip etmiş olup, diğer kalemlerin tamamının ithalatında düşüş gözlenmiştir.

Ülkelere Göre Sektör İthalatı - $

Kaynak:TÜİK

2009 yılında sektör ürünleri ithalatımızda önemli yer tutan ülkeler arasında ilk üç sırayı Almanya (109,8 milyon $), Çin (37,8 milyon $) ve Finlandiya(14,7 milyon $) almıştır.

2009 yılı ithalatımızda artış oranları esas alındığında; %150,9 ile Danimarka’nın ilk sırada yer aldığı görülmektedir. Danimarka’yı %112,9 artış oranı ile Fransa ve %44 ile Çin Halk Cumhuriyeti takip etmiştir. En büyük düşüş ise %94,9 ile Japonya’da kaydedilmiştir. 

DEĞERLENDİRME

2007 yılında 2 milyar dolarlık ciroya ulaşan vinç sektörü, küresel krizin etkisiyle hızla kan kaybetmeye başlamış, 2008`de %25 küçülerek 500 milyon dolarlık ciro kaybı yaşamıştır.  Geçmiş yıllarda hızlı bir büyüme ivmesi kazanan sektörün 250 firma ile 5 bin kişilik bir istihdam sağladığı tahmin edilmektedir. Vinç sektörünün gerilemesinin ardındaki başlıca sebepler, satışlarda %1`den 18`e çıkan KDV oranı, azalan yatırımlar, altyapı çalışmaları ve inşaat sektöründeki durgunluktur. Özellikle toplu konut ve belediye projelerinin yatırımını daha düşük kapasiteli vinçlere yönlendirmesiyle sektörün gelişimi yavaşlamıştır.

AB ülkeleri ve ABD’ye baktığımızda, özellikli vinçlerin dünya devi sayılabilecek firmalar tarafından üretildiği, hatta güç birliği yapmak ve rekabeti azaltmak adına firma evliliklerinin yapıldığı görülmektedir. Bu evlilikler yapılırken hedef ülkelerdeki distribütör gücü, satış rakamları, teknik servis yeterliliği gibi konular da ön planda tutulmaktadır.

Ülkemizde sektörün yapısı incelendiğinde ise ağırlıklı olarak orta ölçekli ve atölye-fabrika arası yapılanmalar olduğu görülmektedir. Güç birliği bir yana, firma içindeki ortaklıkların zamanla bitmesi ve yeni bir imalatçı doğması ise sık yaşanan durumlardandır. Çok sayıda firmanın faaliyet göstermesi ise büyük bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Merdiven altı veya kayıt dışı olarak tanımlanan bazı firmalar sadece maliyete dayalı rekabet nedeniyle sektöre büyük zarar vermekte ve hem yurt içinde hem de yurtdışında imaj sorunu doğurmaktadır.

Bu tür makinelerin sadece bir şekilde üretebilmesi ihracat için yeterli olmamaktadır. Yurt dışında makine ihraç etmek için, ihalelere girmek, büyük projelerde yer almak gerekmektedir. İhalelere girebilmek için ise hedef ülkeden banka teminat mektubunu alınması gerekmekte, söz konusu ülkelerde ticari bir organizasyon yoksa herhangi bir bankadan teminat mektubu almakta mümkün olmamaktadır. Özellikle kule vinç gibi özellikli ürünlerde, sadece temsilcilik, şube gibi ticari yapılanma da yeterli gelmemekte, alıcı yedek parça temininde geçecek süreye ve teknik servis desteğine yani marka gücüne bakarak ürün satın almaya karar vermektedir.

Ülkemizden kaldırma makinelerinde marka çıkması için, çeliği işlemek ve gelişmiş ülkelerden motor aksamı ithal etmekten öte, tasarıma, kapasite ve boyut oranına, nakliye maliyetine, ticari organizasyon, yedek parça ve teknik servis altyapısına dikkat edilmeli, güvenlik ve güvenilirlik konularında ileri derecede hassas olunmalı, diğer bir ifade ile, gerçek girişimcilerin Türkiye’de bu alanı fark etmeleri ve güçlü- dengeli yatırımlarla sektöre girmeleri için ciddi hükümet politikalarına ve desteğine de ihtiyaç olduğu göz ardı edilmemelidir.

Avrupa ve A.B.D.’de büyük üreticilerin küçük vinç ve makine gruplarının üretimini gelişmekte olan ülkelere bırakıp, asıl gelirin ve devamlılığın olduğu kule vinç gibi spesifik ürünlerden gelişmekte olan ülkeleri uzak tutmaya çalıştıkları fark edilmeli, gelişmekte olan ülkelerde inşaat sektörünün önemi bilinmeli, inşaatın lokomotifinin de kule vinçler olduğunu görülerek pazarın büyüklüğü tüm strateji belirleyicileri tarafından takdir edilmelidir.

Globalleşme ile küçük bir köy haline gelen dünyamızda, sınır, mesafe ve boyut tanımayan ticaretin gelişim hızına bakıldığında, üretim ve lojistik sektörünün en önemli ihtiyaçlarından biri olan kaldırma ekipmanlarını üreten sektörün bu trende uygun olarak büyüyeceği aşikardır.

Ülkemizde sektörün çok çeşitli sorunlara rağmen ar-ge ve yeniliğe önem verdiği görülmektedir. Vinç üreticisi firmalarımız kamu tarafından sağlanan ar-ge desteklerinin de yardımıyla tasarladıkları yeni ürünler sayesinde pazar paylarını artırmaktadır. Bunlar arasında TÜBİTAK tarafından ödüle layık görülenlerin olması ayrıca ümit vericidir.

Avrupa Birliği’nde 13 ülkenin vinç üreticileri kar amacı gütmeyen bir kuruluş olan FEM (European Federation of materials handling) çatısı altında örgütlenmişlerdir. 160.000’den fazla çalışanı istihdam eden 1.000’den fazla FEM üyesi firma dünya toplam üretiminin yarısından fazlasını kapsamaktadır. Ülkemizi İSDER’in temsil ettiği FEM’in 2010 yılı buluşmasının ise İstanbul’da gerçekleştirilmesi öngörülmektedir.

Kaynaklar

-Türkiye İstatistik Kurumu

-International Trade Center(ITC) www.trademap.org

-European Federation of Material Handling (www.fem-eur.com)

-Kule Vinç Sektör Raporu 2009